Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Koniec tabu

dodany: 13.05.2005 | autor: Maciej Kalarus


M闚i si, 瞠 S這wacy s豉bo znaj w豉sn histori a najch皻niej przemilczaj pewne fakty. Tym wi瘯sze zainteresowanie wzbudzi豉 kwietniowa premiera znanego s這wackiego monodramatu Rastislava Balleka Tiso w bratys豉wskim teatrze Ar幯a z rewelacyjnym Marianem Labud w roli g堯wnej.

Nareszcie uda這 si prze豉ma tabu i przerwa milczenie na temat niew靖pliwie najbardziej tragicznej i kontrowersyjnej postaci wsp馧czesnej historii S這wacji: doktora Jozefa Tiso, ksi璠za, polityka, a w latach 1939-1945 prezydenta s這wackiego kraju, kt鏎ego stracono w roku 1947 jako przest瘼c politycznego.

M這dy dramaturg i re篡ser Raso Ballek wyznaje, 瞠 scenariusz w dziewi耩dziesi璚iu procentach zawiera fragmenty autentycznych artyku堯w i publicznych wyst雷ie Tiso, natomiast epilog powsta na podstawie wspomnie jego osobistego wsp馧pracownika Karola Mur璯a. W poszukiwaniu inspiracji odwiedzi wraz z dramaturgiem Martinem Kubranem Instytut historyczny SAV, aby dowiedzie si wi璚ej o rodzinnym miecie Josefa Tiso - B嫕ovcie nad Bebravou.

Scena urz鉅zona jest jako cela wi瞛ienna, gdzie Jozef Tiso czeka na wykonanie wyroku mierci, w tle konfesjona. Tu Tiso wspomina ca貫 swoje 篡cie. Nie osobiste a publiczne. Jawi si widzowi jako wykszta販ony retoryk. Na pocz靖ku do sympatyczne wra瞠nie sprawiaj jego walka z alkoholizmem wr鏚 spo貫cze雟twa (nieproporcjonalnie d逝gi w靖ek), kradzie蕨 i korupcj, czy te duchowe nawracanie m這dzie篡. Wszystko jest zagrane w 豉dnym, aczkolwiek dzi ju archaicznie brzmi鉍ym j瞛yku s這wackim.

Monodramat skupia si wok馧 jednego aktora, na scenie dominuje Marian Labuda. Re篡ser wzbogaca sztuk o gr m這dych aktor闚, student闚 trzeciego i czwartego roku Konserwatorium Narodowego w Bratys豉wie. W roli spowiednika wyst瘼uje Martin Hronsky. Nastr鎩 buduje przejmuj鉍a muzyka Petra Grolla i piew ch鏎u Technik pod batut Bra瀡 Kostku.

Jedn z najmocniejszych scen jest ta, w kt鏎ej z megafonu rozbrzmiewa tekst listu b豉galnego rabin闚 o uwolnienie od deportacji siedemdziesi璚iu dw鏂h tysi璚y 砰d闚. Ch鏎 w jednej chwili przeradza si w zast瘼 bia造ch masek z gwiazd Dawidow, kt鏎y powoli odchodzi do komory gazowej. W inscenizacji trudno doszuka si jakiegokolwiek wartociowania, os鉅zania, prezentuje jedynie suche fakty i opowiada o tragedii Jozefa Tiso, jako uciekaj鉍ego przed odpowiedzialnoci polityka i bezwzgl璠nego, bezlitosnego ksi璠za.

Teatr Ar幯a swoim kontrowersyjnym spektaklem o nader kontrowersyjnym polityku zburzy trwaj鉍 tak d逝go cisz wok馧 tego tematu. Pojawi造 si nawet g這sy, i nie nadszed jeszcze odpowiedni czas na poruszanie tej bolesnej kwestii. Czy kiedykolwiek nadejdzie? Zapewne wiele pyta pozostaje bez odpowiedzi, wiele nowych pyta narodzi si w g這wie widza po obejrzeniu spektaklu, bez wzgl璠u na jego wiek, czy orientacj polityczn. Mo積a mia這 powiedzie, i tw鏎cy tego projektu przyczynili si do otwarcia bardzo niewygodnej dla S這wak闚 puszki Pandory.

Na podstawie: Slovenka 2005, nr 18, s. 38