Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Betonowa granica

dodany: 01.05.2002 | autor: Wojciech Miko


Artyku przedrukowany z dodatku Turystyka Wielkopolskiej Gazety Wyborczej z dnia 10-11 marca 2001. Przedruk za zgod Autora i Redakcji.

W latach poprzedzaj鉍ych wybuch II wojny wiatowej rz鉅 Czechos這wacji przeznaczy ogromne rodki na zbudowanie betonowej zapory wzd逝 granic oddzielaj鉍ych ziemie m這dej Republiki od faszystowskich Niemiec. Dlaczego zdecydowano si na ten ogromny wysi貫k? Gdzie mo積a zobaczy to co do dzisiaj pozosta這 z betonowych umocnie?

Ka盥y, kto przemierza szlaki G鏎 Orlickich lub czeskich Karkonoszy trafi zapewne cho raz na ukryte w lesie betonowe bunkry. Bardziej dociekliwi turyci bez trudu odszukaj ca貫 ci鉚i, podobnych do siebie, betonowych schron闚. Warto zainteresowa si nimi bli瞠j. Stanowi bowiem przyk豉d oryginalnych konstrukcji obronnych. Najciekawsze i najwi瘯sze twierdze graniczne powsta造 wok馧 Ziemi K這dzkiej. Turyst闚 odwiedzaj鉍ych p馧nocne Czechy zach璚am do przekonania si o ogromie prac podj皻ych przed wojn. Przygraniczne czechos這wackie umocnienia to jedna z najwi瘯szych i zarazem najnowszych atrakcji le蕨cych cz瘰to zaraz za nasz po逝dniow granic. Najnowszych, bowiem dopiero od kilku lat powstaj szersze opracowania dotycz鉍e linii czechos這wackich umocnie z lat 1935-1938.


10.000 schron闚


Jak dosz這 do powstania w ci鉚u trzech lat ponad 10.000(!) mniejszych i wi瘯szych budowli obronnych? W po這wie lat trzydziestych wszystko wskazywa這 na istnienie realnego zagro瞠nie spokoju s零iad闚 przez hitlerowskie Niemcy. Wtedy to w豉dze 闚czesnej Czechos這wacji podj窸y decyzj o umocnieniu granic pa雟twowych. Plan wzmocnienia granic odpowiada 闚czesnym wyobra瞠niom co do zasad prowadzenia i przebiegu przysz貫go konfliktu zbrojnego. Cel zamierzano osi鉚n寞 poprzez wybudowanie wzd逝 granic z Austri i Niemcami umocnie betonowych i ziemnych. Ca豉 linia umocnie mia豉 sk豉da si z kilku tysi璚y samodzielnych schron闚 dla piechoty, lekkich przygranicznych umocnie (po kilka os鏏 za這gi i dwa, trzy karabiny maszynowe z odpowiednim polem ostrza逝) oraz kilkunastu du篡ch zespo堯w obiekt闚 zwanych twierdzami artyleryjskimi.


Twierdze artyleryjskie


Ka盥a z nich sk豉da豉 si z kilkunastu lekkich schron闚 oraz kilku najci篹szych schron闚 bojowych po章czonych sieci podziemnych korytarzy, wzd逝 kt鏎ych rozmieszczono sale i pomieszczenia umo磧iwiaj鉍e zakwaterowanie i d逝gotrwa章 obron specjalnie wyszkolonej za這gi. Uzupe軟ieniem twierdz by造 pola minowe i zapory przeciwpiechotne oraz zapory i rowy przeciwczo貪owe. Uzbrojenie ka盥ej z twierdz by這 podobne i stanowi這 je kilka haubic kalibru 100 mm ukrytych w pot篹nym schronie lub umieszczonych na wysuwanych wie瘸ch pancernych oraz szereg ci篹kich karabin闚 maszynowych i miotaczy min tak瞠 zabezpieczonych 瞠lazobetonowymi kopu豉mi przed ogniem nieprzyjacielskim. Donono haubic mia豉 wynosi oko這 12 km, zatem w polu ra瞠nia dzia by造 tak瞠 cele na terenie 闚czesnych Niemiec. Opisywane twierdze s bez w靖pienia najciekawszymi obiektami obronnymi. Do powiedzie, 瞠 za這ga ka盥ej z nich mia豉 liczy oko這 400 穎軟ierzy ukrytych w podziemnym miasteczku. Walk obronn mieli prowadzi przy pomocy karabin闚, armat i modzie篡 doskonale zabezpieczonych w betonowych strzelnicach przed ogniem nieprzyjaciela.


Uszczelnianie granic


Ca豉 linia obronna mia豉 sk豉da si z lekkich obiekt闚 (LO), ponad tysi鉍a ci篹kich obiekt闚 (TO) i kilkunastu twierdz. Realizacj plan闚 rozpocz皻o w 1935 roku od budowania lekkich obiekt闚 wzorowanych na schronach francuskich z ko鎍a lat dwudziestych. Zamierzano tak瞠 wzmocni granice z Polsk i W璕rami, lecz tu zaplanowano wybudowanie tylko lekkich umocnie. Projekt obrony zak豉da powstrzymywanie wojsk nieprzyjaciela tak d逝go, by mo磧iwa by豉 pe軟a mobilizacja armii czechos這wackiej, przeniesienie wa積ych zak豉d闚 przemys這wych na bezpieczne tereny Republiki oraz danie czasu sojuszniczej Francji na przyjcie z pomoc. Jak zawodne by造 te rachuby okaza這 si pod koniec lat trzydziestych.


Plan zielony


Granic zamierzano tak uszczelni, by w pe軟i zas逝giwa豉 na popularn w przedwojennej Czechos這wacji nazw u篡t w tytule - betonowa granica. Jednak do 1938 roku nie uda這 si zako鎍zy budowy systemu umocnie. Zgodnie z Planem Zielonym oddzia造 Wehrmachtu mia造 dokona w 1938 roku zbrojnej agresji na tereny Czechos這wacji. Oczywicie Hitler wiedzia o istnieniu czechos這wackich umocnie. Znaj鉍 jednak tylko w przybli瞠niu ich trwa這, stara si osi鉚n寞 swoje cele bez koniecznoci bezporedniego prze豉mywania betonowych umocnie. Cel osi鉚n像 29 wrzenia 1938 roku. W Monachium podpisano umow, kt鏎a upowa積ia豉 hitlerowskie Niemcy do aneksji czci terytorium Czechos這wacji. Okrojona w ten spos鏏 Republika by豉 prawie bezbronna. W r璚e Niemc闚 dosta造 si olbrzymie iloci amunicji i uzbrojenia oraz prawie ca造, cho niedoko鎍zony system umocnie.


Wyprawa do schron闚


W ostatnich latach zwiedzi貫m wiele z nich i mog stwierdzi, 瞠 los za這gi schron闚 by豚y w czasie wojny naprawd ci篹ki. Opr鏂z ciasnoty, 穎軟ierzom doskwiera豚y brak dobrej 章cznoci oraz wiadomo ograniczonoci zapas闚. ζtwo te sobie wyobrazi los 穎軟ierzy po prze豉maniu linii obronnych, a by這 to przecie tylko kwesti czasu. Nie wszystkie schrony s zabezpieczone i zamkni皻e. Pr鏏y penetracji nieznanych obiekt闚 mog by niebezpieczne. W ostatnich latach cz schron闚 odnowiono, wyposa穎no tak jak w roku 1938 i udost瘼niono do zwiedzania. Wiele obiekt闚 znajduje si w pobli簑 g堯wnego szlaku turystycznego G鏎 Orlickich - czerwonego szlaku zwanego Jir嫳kova cesta i nie ma wi瘯szych problem闚 z dotarciem do nich, cho nie zawsze b璠zie mo積a dojecha do nich samocho-dem. Przy Hani鋃e, Dobroovie i Boudzie, najwa積iejszych obiektach obronnych, znajduj si kioski, gdzie mo積a kupi interesuj鉍e przewodniki po terenach umocnionych i materia造 informa-cyjne wydane w ostatnich latach.


Twierdza Hani鋘a


le篡 w lesie, niedaleko miasta Rokytnice v Orlickch horach i sk豉da si z szeciu bojowych obiekt闚 na powierzchni po章czonych sieci podziemnych korytarzy o d逝goci 2 km. Pod ziemi umieszczono szpital, agregaty pr鉅otw鏎cze, filtry, sale dowodzenia, orodki 章cznoci oraz du瞠 magazyny amunicji. W bocznych odnogach g堯wnych korytarzy usytuowano pomieszczenia dla za這gi twierdzy, kt鏎 mia stanowi specjalny oddzia stra篡 granicznej licz鉍y 426 穎軟ierzy. Hani鋘 udost瘼niono zwiedzaj鉍ym w roku 1995. Czas zwiedzania wynosi oko這 90 minut, bilet wst瘼u kosztuje 30 K. W podziemnych salach umieszczono wystaw element闚 uzbrojenia i umundurowania armii czeskiej. Stan obecny obiekt闚 twierdzy Hani鋘a jest r騜ny; zniszczenia spowodowa czas, 獞iczenia strzeleckie Niemc闚 oraz pozyskiwanie z這mu z pancernych kopu przez przedsi瑿iorstwa powojennej, komunistycznej Czechos這wacji. Samoch鏚 mo積a zostawi na strze穎nym parkingu zlokalizowanym w Panskem Polu, na wsch鏚 od miasta Rokytnice. Dojcie do umocnie zajmie oko這 30 minut len, oznakowan drog.


Twierdza Dobroov


znajduje si kilka kilometr闚 za Nachodem w kierunku na Novy Hr墂ek. Obiekty tej twierdzy rozci鉚aj si mi璠zy miejscowociami Dobroov i B骴oves i tworz jeden z najlepiej zachowanych i najbardziej interesuj鉍ych fragment闚 linii umocnie. Twierdza Dobroov mia豉 sk豉da si z siedmiu najci篹szych betonowych schron闚, po章czonych podziemnymi korytarzami. Do 1938 roku zd嘀ono wydr嘀y wszystkie chodniki i sale podziemne, lecz tylko po這w obetonowano. Wybudowano natomiast trzy du瞠 naziemne schrony: Zelen, M鑸tek i Je鷻b. Ogrom przedsi瞝zi璚ia oddaje opis schronu Zelen: pot篹na bry豉 betonu o d逝goci 46 m i 16 m szerokoci, grubo cian i stropu dochodzi do 3,5 m(!). Przez teren twierdzy poprowadzono cie磬 dydaktyczn o d逝goci 5 km, przy kt鏎ej znajduje si kilka dobrych punkt闚 widokowych.


Twierdza Bouda


nieopodal T駥honina. Najwi瘯sze muzeum czeskich umocnie. Jedyna twierdza w pe軟i wyko鎍zona pod wzgl璠em budowlanym. Pi耩 瞠lazobetonowych schron闚, kt鏎ych ciany mia造 grubo do 3,5 m i by造 odporne na wszystkie 闚czesne rodki ra瞠nia, 章cznie z bombami lotniczymi. W podziemnych korytarzach jedzi豉 kolej w零kotorowa, kt鏎a rozwozi豉 amunicj oraz zaopatrzenie dla za這gi ukrytej w podziemnych salach. W podziemiach umieszczono tak瞠 sypialnie dla 316 osobowej za這gi, szpital, kuchnie, pomieszczenia techniczne, stacje filtr闚, si這wnie i magazyny amunicyjne. Jak wszystkie twierdze tak i Bouda uzupe軟iona by豉 du蕨 liczb mniejszych i l瞠jszych obiekt闚.

Wszystkie betonowe umocnienia budowane w XX wieku 章czy jedno: przeogromny wysi貫k ludzi oraz niewyobra瘸lne nak豉dy finansowe posz造 w zasadzie na marne. 畝dna z linii obronnych nie spe軟i豉 pok豉danych w nich nadziei. Lini Maginota wojska niemieckie obesz造 od p馧nocy, za schrony Mi璠zyrzeckiego Rejonu Umocnionego okaza造 si Niemcom zb璠ne, gdy to nie Polska by豉 agresorem. A umocnienia czeskie dosta造 si Niemcom bez walki na mocy Uk豉du Monachijskiego z 29 wrzenia 1938 roku. Betonowe pomniki przesz這ci warto zwiedzi, cho熲y po to, by zobaczy w jakich warunkach przysz這by walczy obro鎍om Republiki Czechos這wackiej.

Przy okazji zach璚am gor鉍o do wyprawy w czeskie G鏎y Orlickie, nie tylko po to, by podziwia betonowe schrony i twierdze. T這k tu mniejszy ni w innych rejonach g鏎skich, a atrakcji wiele i zim i latem.


Informacje praktyczne


Szczeg馧ow tras zwiedzania mo積a u這篡 na podstawie mapy Orlick Hory wydan w skali 1:50000 przez Klub Turyst闚 Czeskich. Noclegi w G鏎ach Orlickich uzyska do 豉two w miejscowociach Detne, Bed鷡hovka, Rokytnice oraz w schroniskach Masarykova Chata i ih嫜. Czynne s turystyczne (piesze) przejcia graniczne w Ziele鎍u (do Masarykovej Chaty) oraz w Niemojowie i Kamie鎍zyku. W niekt鏎ych twierdzach i schronach czynne s wystawy powi璚one czeskiej armii. Najczciej schrony udost瘼niane s w soboty, niedziele lub wi皻a. Wybieraj鉍 si do nich trzeba sprawdzi godziny udost瘼niania. Dane mo積a uzyska w Internecie, np.: www.bunkry.cz lub w punktach informacji turystycznej. Telefon do IT w miecie Rokytnice v O.h. +420-(0)445-595-326, e-mail: info-servis@servis.cz, IT w Nachodzie tel. +420-(0)441-420-420