Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Franjo Tu繜an (hr)

dodany: 09.12.2002 | przygotowa: Tomasz Illg


Franjo Tu繜an (1922-1999) - polityk, pierwszy prezydent niepodleg貫j Republiki Chorwacji. Urodzony w miejscowoci Veliko Trgovi熰, niedaleko wioski Kumrovac, w kt鏎ej przyszed na wiat Josip Broz-Tito. Jego ojciec by lokalnym przyw鏚c Chorwackiej Partii Ch這pskiej (Hrvatska selja鋘a stranka). Tu繜an uko鎍zy miejscow szko喚, nast瘼nie gimnazjum w Zagrzebiu i dwa lata Akademii Handlowej, kiedy w kwietniu 1941 r. w Jugos豉wii wybuch豉 II wojna wiatowa. W czasie swojego pobytu w Zagrzebiu Tu繜an nawi頊a kontakty z socjalistami, cz這nkami M這dzie鄴wki Komunistycznej. Po wybuchu wojny opuci szko喚 i wr鏂i w rodzinne strony, gdzie zaanga穎wa si w antyhitlerowski ruch oporu, m.in. drukuj鉍 konspiracyjne ulotki i odezwy. W latach 1945-47 pracowa w Ministerstwie Obrony, w 1957 r. uko鎍zy Akademi Wojskow, trzy lata pniej otrzyma nominacj generalsk. W 1961 r. opuci szeregi armii, by obj寞 stanowisko dyrektora nowoutworzonego Instytutu Historii Ruchu Robotniczego w Zagrzebiu.

Wczesne dzie豉 Tu繜ana - Rat protiv rata (Wojna przeciwko wojnie), Okupacija i revolucija (Okupacja i rewolucja), napisane w typowym 瘸rgonie partyjnym stanowi pochwa喚 wojny partyzanckiej i ruchu socjalistycznego. Z drugiej jednak strony, Tu繜an nie zawaha si przed krytyk partii komunistycznej, opowiadaj鉍 si za szersz autonomi Chorwacji w ramach Jugos豉wii. W rezultacie, zosta oskar穎ny o odchylenia prawicowo-nacjonalistyczne i w kwietniu 1967 r. usuni皻y z szereg闚 partii komunistycznej, zrezygnowa tak瞠 z pracy w Instytucie. W swojej kolejnej ksi嘀ce Velike ideje i mali narodi (Wielkie idee i ma貫 narody, 1969 r.) Tu繜an uzna idee panslawizmu, austroslawizmu oraz szczeg鏊nie w闚czas popularn wr鏚 S這wian po逝dniowych ide jugos這wia雟kiego unitaryzmu za mrzonki i z逝dzenia.

B璠鉍 cz這nkiem zarz鉅u Macierzy chorwackiej, najstarszej instytucji kulturalnej w kraju, Franjo Tu繜an bra aktywny udzia w jej dzia豉lnoci podczas tzw. Chorwackiej Wiosny w latach 1970-71. Po zd豉wieniu powstania w styczniu 1971 r. zosta aresztowany i osadzony na dziewi耩 miesi璚y w areszcie ledczym. Po wyjciu z wi瞛ienia wyrzek si ostatecznie idei marksizmu-leninizmu, co wida wyranie w jego kolejnej ksi嘀ce Nacionalno pitanje u suvremenoj Europi (Problem nacjonalizmu we wsp馧czesnej Europie), wydanej za granic w 1980 r.

W 1980 r. jugos這wia雟ki re磨m komunistyczny wykorzysta kilka wywiad闚, jakich Tu繜an udzieli zachodniej prasie do postawienia mu nowych zarzut闚. By to pierwszy proces polityczny w Jugos豉wii po mierci Tity. Tu繜an zosta skazany na trzy lata wi瞛ienia i zakaz pe軟ienia funkcji publicznych przez pi耩 lat. W swojej najbardziej kontrowersyjnej ksi嘀ce Bespu潻 povijesne zbiljnosti, opublikowanej w 1988 r. Tu繜an poruszy kontrowersyjny problem szacunkowej liczby ofiar w Jasenovcu, najwi瘯szym obozie koncentracyjnym na ziemiach chorwackich.

W 1990 r. Franjo Tu繜an stan像 na czele utworzonej przez siebie Chorwackiej Wsp鏊noty Demokratycznej (HDZ), kt鏎a zdoby豉 absolutn wi瘯szo w pierwszych wolnych wyborach do parlamentu chorwackiego w maju 1990 r., za on sam zosta pierwszym demokratycznie wybranym prezydentem Republiki Chorwacji. Zaprzysi篹ony w 1992 r, sprawowa swoj funkcj a do mierci w 1989 r.