Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Primo Trubar (si)

dodany: 19.03.2008 | przygotowa豉: Alicja Zi瑿a


Primo Trubar by osobistoci s這we雟kiego orodka kulturalnego w XVI wieku. Protestancki duchowny, pisarz i t逝macz. Urodzi si 9 lipca 1508 w miejscowoci Raica w okolicach miasta Velike La鋀. W latach 1520-1521 ucz瘰zcza do szko造 podstawowej w Rijece a nast瘼nie, w latach 1522-1524 w Salzburgu. Stamt鉅 uda si do Triestu, gdzie mia okazj zetkn寞 si z wieloma tw鏎cami i mylicielami renesansu, takimi jak np. Erazm z Rotterdamu. W 1528 r. rozpocz像 studnia na uniwersytecie wiede雟kim, ale nie uko鎍zy ich. W 1530 r. wr鏂i w swe ojczyste strony, gdzie otrzyma probostwo. Stopniowo zbli瘸 si do protestantyzmu, co wywo造wa這 silny rozdwi瘯 mi璠zy nim, a biskupem Lublany. W 1540 r. ponownie uda si do Triestu, gdzie obj像 probostwo w kociele w. Bart這mieja. Pracowa tam do roku 1547 r., kiedy to za spraw biskupa lubla雟kiego zosta za swe pogl鉅y ob這穎ny ekskomunik, wobec czego musia opuci sw鎩 urz鉅. Uda si do Niemiec i osiad w Tybindze. Tam wyda ksi嘀ki wpisane w histori S這wenii jako pierwsze drukowane dzie豉. Zosta造 opublikowane pod pseudonimem.
Abecednik (Elementarz) pisany w latach 1548-1550, a wydany w 1551 r. pod niemieckim tytu貫m Abecedarium. Zawiera豉 poza elementarzem, r闚nie kalendarz.
Katekizem (Katechzim) ksi嘀ka wydana podobnie jak Elementarz pod niemieckim tytu貫m Catechismus in der windischen Sprach w 1551 r. By豉 to pierwsza drukowana ksi嘀ka w j瞛yku s這we雟kim, zawieraj鉍a utrzymany w duchu reformacji wyk豉d wiary wraz z fragmentami Biblii, modlitwami, pieniami kocielnymi. Dzie這 okaza這 si punktem zwrotnym s這we雟kiej kultury. Trubar, widoczny przedstawiciel europejskiego, reformatorskiego ruchu sprawi, 瞠 rozpocz窸a si nowa doba. Do jego wyst雷ienia, j瞛yk s這we雟ki pojawia si sporadycznie, potem dzi瘯i reformatorowi wydawa si stopniowo od篡wa.

Zachowa造 si tylko pojedyncze egzemplarze tych ksi嘀ek.
Ta prvi dejl noviga tastamenta 1557 r. by to przek豉d Nowego Testamentu z t逝maczenia Lutra. W 1560 r. powsta Ta drugi dejl tiga noviga testamenta. Wtedy to Trubar postanowi wr鏂i do Lublany, jak si pniej okaza這, nie na d逝go.
Cerkovna ordninga by to porz鉅ek kocielny dla s這we雟kiego kocio豉 wydany w 1564r., kt鏎y spotka si ze z造m przyj璚iem, w zwi頊ku z czym Trubar by zmuszony ponownie opuci kraj. Uda si do Niemiec gdzie zosta do mierci.

Inne dzie豉 Primoa Trubara:
1566r. - Ta celi psalter Davidom
1567r. - Ta celi katehismus, Sv: Pavla listuvi
1575r. - Tri duhovske pejsni (piewnik)
1577r. - Noviga testamenta pusledni dejl
1579r. - Ta prvi psalm nega trijemi izlagami
1582r. - Ta celi novi testament

W 1567 r. Trubar osiad w miejscowoci Deredingen pod Tybing, gdzie zmar w 1586 r. Jego gr鏏 znajduje si kociele w. Gaw豉 w Deredingen i jest dzi cz瘰to odwiedzany przez S這we鎍闚. Nie by on tylko ojcem kultury s這we雟kiej, czy mylenia o S這wenii jako o narodzie, z kt鏎ego S這we鎍y powinni by dumni. Rodak闚 nauczy r闚nie jak kultywowa j瞛yk i pokaza jego warto. Trubar jest uwa瘸ny tak瞠 za prekursora myli artystycznej w S這wenii.

Bibliografia:
J. Kos: Pregled slovenskega slovstva, Ljubljana 1979.