Powr鏒 do

-> strona g堯wna

France Preeren (si)

dodany: 09.02.2006 | przygotowa豉: Anna Gapa


Urodzi si w ch這pskiej rodzinie we wsi Vrba w roku 1800. W szkole w Ribnicy by jednym z najlepszych uczni闚. Potem ucz瘰zcza do szko造 w Lublanie. Doskonale sz豉 mu nauka j瞛yk闚 klasycznych. T逝maczy tak瞠 greckich i 豉ci雟kich poet闚. Podczas pobytu w Lublanie pozna ludzi, kt鏎zy pniej w r騜ny spos鏏 oddzia造wali na jego 篡cie, m.in. Andrej Smole, Bla Crobath, Miha Kastelic, Matija op, Anton Martin Slomek. Wtedy te Preeren poczu, 瞠 nie jest przeznaczony, jak 篡czy豉 sobie tego jego matka, do 篡cia duchownego. Ci鉚n窸o go w stron studi闚 prawniczych. Dlatego te zdecydowa si na wyjazd do Wiednia, gdzie zapisa si na trzeci rok studi闚 filozoficznych, kt鏎e by造 warunkiem do podj璚ia studi闚 prawniczych. W Wiedniu Preeren pog喚bia zainteresowanie poezj. Zaznajomi si z wszystkimi wielkimi dzie豉mi od antyku do romantyzmu, od Homera do Boccaccia.

Rok 1824 to pierwsze liryczne pr鏏y Preerna. Napisa ca造 zeszyt wierszy, kt鏎e po nieprzychylnej ocenie cenzora Jerneja Kopitara, zniszczy. Preeren jako poeta po raz pierwszy publicznie pojawi si dosy pno, bo dopiero w 1827roku, kiedy wyda wiersz pt. Dekletom.

W 1830 roku zaprzyjani si z jednym z najlepiej wykszta販onych S這we鎍闚 tego czasu Matijom opem, kt鏎y mia jasny i wyrazisty pogl鉅 na konieczno rozwoju literatury w j瞛yku s這we雟kim. Z tym te zgadza si France Preeren, kt鏎y za namow opa zacz像 stosowa rzymskie formy poetyckie, pisa w tercynach, uk豉da sonety, czym otworzy nowy rozdzia w s這we雟kiej poezji. Owocem wsp馧pracy Preerna i opa jest elegia Slovo od mladosti, cykl Ljubezenski sonetje i satyra programowa Nova pisarija, w kt鏎ej poeta omieszy panuj鉍e w闚czas przekonanie, i poezja powinna pe軟i funkcj utylitarn i dydaktyczn.

Jeli chodzi o zaw鏚, jaki Preeren wykonywa, to nie przynosi mu on du篡ch zysk闚. Pracowa jako praktykant prawniczy w pa雟twowych urz璠ach i nie dostawa za to wynagrodzenia. W nied逝gim czasie ponownie wszed w konflikt z Kopitarem, kt鏎y wraz ze swym uczniem, Metelkom, chcia wprowadzi nowy zapis literowy (12 nowych liter), kt鏎y by treciowo i estetycznie nieugruntowany. Preernowi z pomoc przyszed czeski poeta elakovsky, kt鏎y uniemo磧iwi reform zapisu literowego i chwali poezj s這we雟kiego poety. By豉 to pierwsza zagraniczna pozytywna krytyka, kt鏎a odnosi豉 si do poezji Preerna.

W roku 1833 Preeren spotka na swej drodze m這d, pochodz鉍 z bogatej, kupieckiej rodziny Julj Primic. Sta豉 si ona jego muz, za owocem jego mi這ci do Julji jest Sonetni venec, wydany w 1834 roku. Wiersze, wchodz鉍e w sk豉d tego wie鎍a sonet闚 wzbudzi造 du瞠 zainteresowanie i plotki w Lublanie, a tak瞠 z這 matki Julii Primic, kt鏎a nigdy nie widzia豉 w Preernie kandydata na swojego zi璚ia.

Rok 1835 by jednym z najgorszych w 篡ciu poety. Julia Primic zar璚zy豉 si, w wodach rzeki Sawy uton像 Matija op, Andrej Smole przebywa poza Lublan, za sam Preeren wszed w konflikt z Mihom Kastelicem, swoim dotychczasowym przyjacielem. Preeren uwa瘸, 瞠 Kastelic jest 逝pie盧 maj靖ku po opie i oskar瘸 go o to, i nie pom鏬 opowi, kiedy ten ton像 w rzece. Wszystkie te wydarzenia spowodowa造, 瞠 Preeren stacza si, upijaj鉍 si w okolicznych gospodach. Podobno myla te o samob鎩stwie.

Oko這 roku 1836 Preeren powoli zacz像 zapomina o swej niespe軟ionej mi這ci do Julii Primic (znakiem tego jest np. ballada Ribi). Zacz像 za interesowa si s這we雟k poezj ludow. W 篡ciu Preerna pojawi si Polak Emil Korytko, kt鏎ego austriacka w豉dza wygna豉 do Lublany z powodu rewolucyjnych idei, kt鏎e g這si. Preeren i Korytko uczyli si nawzajem swoich ojczystych j瞛yk闚. Preeren przet逝maczy z pomoc swego polskiego przyjaciela sonet Mickiewicza pt. Rezygnacja. Korytko za zapisywa wiersze ludowe i podr騜owa po s這we雟kich wsiach. Niestety, tu przed wydaniem zbioru wierszy ludowych, Korytko zachorowa i wkr鏒ce potem zmar.

W ci篹kich chwilach Preernowi towarzyszy豉 Ana Jelovek, kt鏎 poeta pozna w domu swego pracodawcy Crobatha. By豉 ona guwernantk. Mi璠zy Preernem a Jelovek rozwin像 si zwi頊ek, kt鏎y z jednej strony m鏬 oznacza jedynie w豉ciwe erotyczne dowiadczenie poety, z drugiej strony za m鏬 by to jego ostateczny moralny i ludzki upadek. Z An Jelovek Preeren mia tr鎩k dzieci. Znacz鉍e jest, 瞠 przez ca造 okres ich wsp鏊nego 篡cia nie napisa 瘸dnego wiersza mi這snego na cze Any. Jedynie wiersz Nezakonska mati jest powi璚ony matce jego dzieci. Preeren coraz czciej pi, by coraz grubszy, a w ko鎍u w czwartek, 8 lutego 1849 roku, zmar. Pochowany zosta w Kranju.

Wraz z jego mierci zacz窸a si prawdziwa s豉wa jego osoby. Janez Bleiweis wzi像 inicjatyw w swoje r璚e i chcia rozs豉wi imi i poezj Preerna. Dlatego te zorganizowa uroczysty pogrzeb i zatroszczy si o postawienie pomnika, dzi瘯i kt鏎emu s這we雟ki nar鏚 odda豚y cze pami璚i wielkiego poety. Og這szono publiczn zbi鏎k pieni璠zy. Trwa豉 ona a 4 lata. Ci篹ko by這 przekona S這we鎍闚, by dali pieni鉅ze na pomnik. Podczas, gdy np. w 6 miesi璚y uda這 si zebra fundusze na pomnik chorwackiego bana Jela鋱潻. Dzi wszyscy S這we鎍y znaj Preerna i jego poezj, nikt natomiast nie pami皻a o chorwackim banie.


Bibliografia:
www.preseren.net/slo