Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Boena N骻cov (cz)

dodany: 30.10.2005 | przygotowa豉: Magdalena Glanas


Tw鏎czo Boeny N骻covej przypada na schy貫k okresu nosz鉍ego w czeskich dziejach miano odrodzenia narodowego. Trwa on mniej wi璚ej od ostatniej 獞ierci XVIII wieku do po這wy XIX stulecia. Boena N骻cov (1820-1862) urodzi豉 si w Wiedniu, jako dziecko s逝蕨cej Czeszki i Niemca. Rodzice, pracuj鉍y na zamku, wi璚ej swoj ambicj ni faktycznie, nale瞠li do drobnych pa雟kich urz璠nik闚; przej瘭i tak瞠 ich styl 篡cia. Odnosi si to zw豉szcza do matki, w pretensjonalnym naladowaniu pa雟kich obyczaj闚 zapominaj鉍ej o swojej czeskoci. To, 瞠 wp造wy te nie ukszta速owa造 ostatecznie umys這woci m這dej pisarki, by這 w du瞠j mierze zas逝g babki, pod kt鏎ej opiek sp璠zi豉 swoje dzieci雟two. Babka reprezentowa豉 przeciwny pa雟kiemu wiat wsi, jego nieuwiadomion, lecz rdzenn, ograniczon czesko wyra瘸j鉍 si przede wszystkim w umi這waniu ziemi rodzinnej, j瞛yka i obyczaju. Ma鹵e雟two ze wiadomym swojej czeskiej narodowoci urz璠nikiem niskiej rangi, przenoszonym ci鉚le z miasteczka do miasteczka, zwi頊ane z tym cz瘰te zmiany miejsca pobytu zetkn窸y N骻cov bezporednio z budz鉍ym si ju na prowincji odrodzeniem narodowym i zbli篡造 j znowu do czeskiej wsi. Donios貫 znaczenie mia jej pobyt w Pradze w latach 1842-1845, gdzie zetkn窸a si ona z kr璕ami patriotycznej inteligencji i znalaz豉 wsparcie dla swych d嘀e samokszta販eniowych oraz zach皻 do podj璚ia dzia豉lnoci literackiej. Wtedy nie tylko ugruntowa豉 si wiadomo narodowa N骻covej, ale i jej wola czynnego udzia逝 w ca造m ruchu.

Z racji swych pogl鉅闚 popad豉 w konflikt ze sferami mieszcza雟kimi. Zarysowa si on jeszcze na prowincji i pog喚bi w czasie trwaj鉍ego ju do mierci pobytu autorki w Pradze. Wraz z powrotem re磨mu absolutystycznego spad造 na N骻cov i jej m篹a przeladowania za dzia豉lno patriotyczn wr鏚 ludu w 1848 roku. Nast瘼stwem tego by豉 n璠za materialna. Pisarka poznawa豉, co to los proletariusza i zarazem uwiadamia豉 sobie jak wiele ludzi go z ni dzieli. Borykaj鉍 si samotnie (jej m篹a przeniesiono na W璕ry) z trudnociami materialnymi, odczuwa豉 w pe軟i upoledzenie 闚czesnej kobiety, nie przygotowanej do samodzielnego 篡cia, pozbawionej prawa do r闚nego z m篹czyzn udzia逝 w nim. Poznawa豉 tak瞠 warto wykszta販enia i wiedzy.

Przed tymi pal鉍ymi problemami stawia豉 j rzeczywisto, lecz rozwi頊a trzeba by這 szuka samodzielnie. Drog, kt鏎 kroczy豉 N骻cov samouk, wskazywa這 jej dobre, szlachetne serce; ono kaza這 jej wierzy w triumf dobra nad z貫m i rozwija這 obrazy idealnego spo貫cze雟twa.

Boena N骻cov debiutowa豉 wierszami patriotycznymi w latach 1843-1844, rych這 jednak zwr鏂i豉 si ku prozie, czerpi鉍 najpierw bezporednio ze r鏚e ludowych. W latach 1845-1847 powsta造 N嫫odn b塶horky a povesti (Ludowe banie i podania), kt鏎e odegra造 wa積 rol w rozwoju jej talentu, kszta速owa si bowiem j瞛yk i poetycka wyobrania pisarki. Dok豉dniejszym utrwaleniem materia逝 folklorystycznego s napisane w latach 1857-1858 Slovensk poh墂ky a povesti (S這wackie banie i podania).

Pierwsze opowiadania N骻covej: Dlouh noc (D逝ga noc, 1846), Obr嫙ek vesnick (Obrazek wiejski, 1847) i inne utrwalaj, z widocznym sentymentem, zewn皻rzne cechy rodowiska wiejskiego; pniejsze: Baruka (Basia, 1852), Pomnenka lechetn due (Wspomnienie szlachetnej duszy, 1854), Sestry (Siostry, 1854), Karla (Karola, 1855), Div Bara (Dzika Baka, 1855) to pr鏏y ludzkich portret闚 na wyraniej zarysowanym tle spo貫cznym, w kt鏎ym ju nie barwno ludowego obyczaju, ale bieda i krzywda ludzka stanowi czynnik istotny.

Szczytowym osi鉚ni璚iem N骻covej jest Babi鋘a (Babunia, 1855). Utw鏎 ten pisany w latach n璠zy materialnej, nieszcz rodzinnych i w豉snej choroby by dla pisarki ucieczk w kraj lat dziecinnych, sp璠zonych w cichej dolince pod zamkiem, wr鏚 wiejskiego ludu. Od篡豉 wtedy w pami璚i posta babki, jej m鉅ro 篡ciowa, dobro, zharmonizowany pogl鉅 na wiat i jej szczera czesko. Wszystko to wzbogaci豉 jeszcze N骻cov wspomnieniami ze swoich pniejszych kontakt闚 ze wsi i wcieliwszy w nie w豉sny sen o szczliwym wiecie dobrych, prostych ludzi, da豉 pe軟y, nasycony barwami obraz 篡cia ludu, kt鏎ego g堯wn przedstawicielk uczyni豉 babk.

W pniejszych utworach N骻covej, mianowicie w powieci Pohorsk vesnice (Podg鏎ska wioska, 1856) i opowiadaniach: V zamku a v podz嫥鴈 (W zamku i podzamczu, 1857), Chud lid (Biedni ludzie, 1857), Dobr 鋩ovek (Dobry cz這wiek, 1858), dominuje aktualna problematyka spo貫czna: przeciwstawienie n璠zy i bogactwa, ludu i pan闚, wynikaj鉍e st鉅 konflikty, zarysowane nieraz bardzo ostro i z realizmem, rozwi頊ywane jednak z regu造 utopijnie, na p豉szczynie moralnej poprawy, przebaczenia, pojednania.

Przedwczesna mier, spowodowana ci篹kimi warunkami 篡cia, przerwa豉 jej dzia豉lno pisarsk w roku 1862. Boena N骻cov sta豉 si najbardziej narodow i najbardziej przez rodak闚 ukochan pisark. Wywar豉 ona g喚boki wp造w na czesk umys這wo i ca章 pniejsz literatur.


Bibliografia:
J霩ef Magnuszewski: Historia literatury czeskiej, Zak豉d Narodowy im. Ossoli雟kich, Wroc豉w 1973, s. 146-149.
Boena N骻cov: Wyb鏎 obrazk闚 i opowiada, prze. J霩ef Magnuszewski, Zak豉d Narodowy im. Ossoli雟kich, Wroc豉w 1953, s. 3-35.