Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Sre鋘o Kosovel (si)

dodany: 16.02.2008 | przygotowa豉: Ma貪orzata Bia貫k, Monika Gawlak


Sre鋘o Kosovel (18.3.1904 - 27.5. 1926) by pi靖ym, najm這dszym dzieckiem swoich rodzic闚 Kateriny i Antona. Nied逝go po jego urodzeniu ca豉 rodzina przenios豉 si ze wsi Seana (gdzie si urodzi) do miejscowoci Pliskovica na Krasie. Kras do ko鎍a 篡cia pozosta bliski poecie, by jego magiczn krain, opiewan w licznych wierszach.

Kosovel sw鎩 pierwszy utw鏎 opublikowa jako zaledwie jedenastoletni ch這piec w dzieci璚ym czasopimie Zvon鋝ek (Dzwoneczek). Opisa w nim Triest miasto, w kt鏎ym jako dziecko sp璠zi wiele czasu i kt鏎e mia這 dla niego wyj靖kowe znaczenie. Po uko鎍zeniu szko造 podstawowej (w 1916 r.) zapisa si do szko造 redniej w Lublanie, gdzie w 1920 r. spotka swego pniejszego przyjaciela Ludvika Mrzela (s這we雟kiego pisarza, poet i publicyst). Tego samego roku stanowczo przeciwstawi si faszystowskiej polityce W這ch, kiedy to spalono Narodni Dom w Triecie.

W 1922 r. po uko鎍zeniu szko造 redniej, rozpocz像 studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lubla雟kiego. Studiowa slawistyk, romanistyk i filozofi. Wsp馧pracowa przy tworzeniu awangardowego czasopisma Tri labodi (Trzy 豉b璠zie), kt鏎e zacz窸o ukazywa si w 1921 r. w Nowym Miecie. Pniej, z powodu problem闚 finansowych, zamieszka u swojego przyjaciela Cirila Debevca i wsp鏊nie za這篡li ko這 literacko-dramatyczne im. Ivana Cankara.

W 1925 r. przej像 redagowanie gazety Mladina (M這dzie). Przygotowywany przez niego tomik poetycki niestety nie zosta opublikowany. Zmar przedwczenie, maj鉍 zaledwie 22 lata, na skutek zapalenia opon m霩gowych.

S這we雟cy historycy literatury wyr騜niaj trzy okresy w tw鏎czoci Kosovela - faz wp造wu impresjonizmu, ekspresjonizmu i konstruktywizmu. Na pocz靖ku jego tw鏎czo pozostawa豉 przede wszystkim pod wp造wem modernizmu i impresjonizmu. Przewa瘸j鉍e motywy w jego poezji to pejza瞠 Krasu, a tak瞠 matka i mier. Pniej tw鏎czo Kosovela pozostawa豉 pod wyranym wp造wem ekspresjonizmu, ewoluowa豉 od zwiewnych wra瞠 i nastrojowych obraz闚 po dysharmoniczne wyra瞠nie uczu. Rozwin像 teamtyk wiznonersk, spo貫czn i religijn. Kosovel wsp馧tworzy awangardowe tendencje w literaturze s這we雟kiej lat 30 wieku XX. - futuryzm, ekspresjonizm, konstruktywizm. Nale瘸 do awangardy historycznej, a jego tw鏎czo stanowi swoist syntez jej kierunk闚.

Wyj靖kowe miejsce w historii literatury s這we雟kiej Kosovel zwdzi璚za jednak swej poezji pisanej w duchu konstruktywizmu. Tworz鉍 j sta si pierwszym i jednoczenie najwi瘯szym konstruktywist i awangardzist s這we雟kim. Jego wiersze konstruktywistyczne zosta造 wydane pomiertnie (z ponad 40-letnim opnieniem), w 1967 roku, przez Antona Ocvirka w zbiorze Integrali (Ca趾i). Obok ponad tysi鉍a wierszy, pozostawi tak瞠 du蕨 ilo utwor闚 prozatorskich, list闚, prowadzi dzienniki, pisa artyku造. Ca造 jego dorobek z jednej strony wiadczy o uniwersalizmie oraz holistycznym podejciu do wiata i cz這wieka, z drugiej natomiast o 篡wym zainteresowaniu aktualn sytuacj spo貫czn i polityczn w S這wenii.

W Polsce jego poezja jest prawie nieznana. Zaprezentowana zosta豉 jedynie w antologiach poezji s這we雟kiej Mariana Piechala (1973) i Katariny alamun-Biedrzyciej (1995).

Wydana zosta豉 monografia dotycz鉍a tw鏎czoci Sre鋘a Kosovela autorstwa Bo瞠ny Tokarz pt. Mi璠zy destrukcj a konstrukcj. O poezji Sre鋘a Kosovela w kontekcie konstruktywistycznym. Wyd. Uniwersytetu l零kiego. Katowice 2004.

Dzie豉 Kosovela:
Pesmi (Wiersze) (1927)
Izbrane pesmi (Wyb鏎 wierszy) (1931)
Zbrano delo I (Dzie豉 zebrane I) (1946)
Izbrane pesmi (Wyb鏎 wierszy) (1949)
Zlati 鋌ln (Z這ta 堯d) (1954)
Moja pesem (M鎩 wiersz) (1964)
Ekstaza smrti (Ekstaza mierci) (1964)
Integrali 26 (Ca趾i 26) (1967)
Zbrano delo II (Dzie豉 zebrane II) (1974)
Zbrano delo III (Dzie豉 zebrane III) (1977)

Bibliografia:
J. Kos: Pregled slovenskega slovstva, Ljubljana 1979.
B. Tokarz: Mi璠zy destrukcj a konstrukcj. O poezji Sre鋘a Kosovela w kontekcie konstruktywistycznym. Wyd. Uniwersytetu l零kiego. Katowice 2004.