Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Peter Karva (sk)

dodany: 22.11.2004 | przygotowa豉: Kamila Ragan


Peter Karva (ur. 25.04.1920), s這wacki prozaik, dramatopisarz, felietonista, teoretyk dramatu, publicysta kulturalny. Pracowa jako dramaturg, attach kulturalny w Bukareszcie, sekretarz Zwi頊ku Pisarzy S這wackich (Zv鉺 slovenskch spisovate駟v), redaktor czasopisma Kultrny ivot. Po okupacji SSR, w czasach tzw. normalizacji, dla teatr闚 i wydawnictw sta si tw鏎c k這potliwym; musia tak瞠 zrezygnowa z wyk豉dania na VMU- zosta pracownikiem naukowym Vskumnego stavu kultry w Bratys豉wie.

Dzie豉 P. Karvaa, r騜norodne rodzajowo, gatunkowo i tematycznie, nie posiadaj jednakowej wartoci artystycznej. Publikowa zacz像 na 豉mach czasopism (ju jako student); podczas wojny zrealizowa (pod pseudonimem) kilka s逝chowisk radiowych i sztuk teatraln, ale napisane wtedy prozy m鏬 wyda dopiero w 1945 roku: ten rok uwa瘸 si za oficjalny pocz靖ek jego tw鏎czoci. Ukaza si wtedy zbi鏎 tekst闚 publicystycznych i dziennikowych zapisk闚 z okresu S這wackiego Powstania Narodowego (SNP) zatytu這wany Most oraz pierwsza sztuka teatralna - Meteor.

Zainteresowanie krytyki wzbudzi造 zbiory opowiada i nowel: Niet pr疄tavov (1946) i Polohlasom (1947), napisanych w latach wojny, wyra瘸j鉍ych poczucie zagro瞠nia wywo豉ne niejasnoci i niepoznawalnoci wiata, ale b璠鉍ych jednoczenie pr鏏 intelektualnego poj璚ia rzeczywistoci.

Spos鏏 pisania zaprezentowany w wymienionych utworach sprawi, 瞠 P. Karvaa zaliczono do grupy tzw. poet闚 fabu造 (b嫳nici sujetu) - obok D. Tatarki czy J. erve瀡. Jednak瞠 jego tw鏎czo - opr鏂z poetyzacji i estetyzacji rzeczywistoci, charakterystycznej dla poet闚 fabu造 - korzysta r闚nie z formy intelektualnej wypowiedzi. Najwa積iejsze bowiem dla struktury tekst闚 tego autora s racjonalizm i logika.

Po wojnie (lata 1945- 1954) zosta造 tak瞠 opublikowane i wystawione (lub wystawione i opublikowane- r騜na by豉 kolejno w poszczeg鏊nych przypadkach) starsze i nowopowsta貫 sztuki teatralne: Spolok piatich, P, Hra o b嫳nikovi, Bata, N嫛rat do ivota, 彈dia z naej ulice, Srdce pln radosti. Obserwujemy w nich stopniowe przechodzenie od egzystencjalnego, osobistego typu pisania do spo貫cznie zaanga穎wanego.

W roku 1949 ukaza豉 si pierwsza cz (planowanej, ale niedoko鎍zonej) trylogii maj鉍ej tworzy epicki obraz sytuacji spo貫cznej w ostatnim dziesi璚ioleciu na S這wacji, zatytu這wana Toto pokolenie. Druga cz, Pokolenie v toku (1952), wywo豉豉 pami皻n dyskusj na temat realizmu socjalistycznego w literaturze s這wackiej: obro鎍y powieci widzieli w niej udan pr鏏 zastosowania konwencji tego nurtu, krytycy zwracali uwag na schematyzm, niewiarygodn konstrukcj wiata przedstawionego, nisk warto artystyczn utworu.

Za schematyczny uznano r闚nie zbi鏎 opowiada S nami a proti n嫥 (1950), tematyzuj鉍y powstanie (SNP).

Natomiast jako jeden z pierwszych tw鏎c闚 zwr鏂i si P. Karva w stron satyry, humoru, gier s這wnych. Powsta造 takie dzie豉, jak ert nesp, ertovo koptko, Ma駟va 鋀rta na stenu (odpowiednio 1954, 1957, 1970; znane i wydane wsp鏊nie w 1971 jako ertoviny, uzupe軟ione satyrycznymi i humorystycznymi prozami z tomu Konfety a leporel z 1961r.). Szczytowym osi鉚ni璚iem tego nurtu tw鏎czoci autora jest Kniha 靠vy z 1970r.; pniejsze dzie豉 ju tylko powtarzaj wczeniejsze motywy i formy.

W latach 60. P. Karva w swych dramatach pr鏏owa ods豉nia wp造w totalitarnego systemu na 篡cie jednostki, z uwzgl璠nieniem b喚d闚 i winy obu stron: w豉dzy, ale i obywateli pos逝sznych re磨mowi. Sztuki tego typu cechuj paradoks i absurd: Absoltny z嫜az (1969; tematem jest wprowadzenie zakazu wygl鉅ania przez okno) - ze wzgl璠u na ten utw鏎 tw鏎czo pisarza zosta豉 wy章czona z oficjalnego obiegu; Antigona a t druh (1962), Ve餒 paroch瀡 (1964), Experiment Damokles (1967); z nowszych: Skromn oslava (1986), Vlastenci z mesta Yo (1988), Zadn vchod (1988).

Po 1989 roku ukaza造 si: zbi鏎 pr霩 Po靠h鋎jca oko駐os, nowela Velik嫕 鋱e ivot a dielo profesora Bagovi醀, ale i one s wt鏎ne w stosunku do wczeniejszych dzie.

P. Karva jest tak瞠 autorem rozpraw krytycznych powi璚onych zagadnieniom dramatu.


Bibliografia:
Slovn璭 slovenskch spisovate駟v, Praha 2000.