Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Juraj Jakubisko (sk)

dodany: 15.05.2002 | przygotowa造: Juliana Be犦v, Regina Grobosz


tego najlepszego filmu jak dot鉅 nie zrobi貫m, wci嘀 na mnie czeka..., powiedzia w niedawnej rozmowie Juraj Jakubisko, w odpowiedzi na pytanie o zamiar wprowadzenia do filmu czego nowego. S這wacki re篡ser, scenarzysta, kamerzysta, fotograf, a ostatnio r闚nie malarz, kt鏎ego prace mo積a ogl鉅a na wystawie otwartej w Pradze 8.I. br., zapisa si w pami璚i widz闚 swoimi filmami fabularnymi ju w ko鎍u lat 60., kiedy to debiutowa autorskim filmem pod tytu貫m Kristove roky (Chrystusowe lata, 1967). Opowiedzia w nim histori malarza Juraja poszukuj鉍ego sensu w豉snego 篡cia i tw鏎czoci. To poszukiwanie sensu ludzkiej egzystencji, powr鏒 do r鏚e cz這wiecze雟twa i podkrelanie wiary, cz這wieka w nadrz璠n si喚 kieruj鉍 jego krokami i losem sta這 si ide przewodni ca貫j tw鏎czoci tego artysty. Film ten pozwoli mu zapisa si w kronikach s這wackiej kinematografii. Zdoby on nagrod jury na XVI MFF w Manheim i tytu najoryginalniejszego filmu na tym festiwalu. Kolejne nagrody przyznano mu na festiwalach w Czechach, Wenecji i Sorrento.

Jednak po wkroczeniu do Czechos這wacji wojsk Uk豉du Warszawskiego w sierpniu 1968 roku nie spos鏏 ju by這 m闚i o nieskr瘼owanej tw鏎czoci. Specjalna komisja s這wackiego Ministerstwa Kultury ponownie oceni豉 wszystkie filmy z lat 1968 - '69. Przez oka biurokratycznej siatki nie zdo豉造 si przelizn寞 trzy z film闚 Jakubiska, tj. jego tryptyk przedstawiaj鉍y apokaliptyczn wizj trzech wojen wiatowych. Cykl闚 obejmuje malowniczy film Zbehovia a ptnici (Uciekinierzy i pielgrzymi, 1968) uhonorowany wieloma nagrodami (w Sorrento (Z這ta Syrena), w Bratys豉wie (IGRIC) i honorowym uznaniem w Wenecji); do tego cyklu nale篡 te film Vt摜kovia, siroty a bl嫙ni (Ptaszki, sieroty i g逝pcy, 1969) oraz tragedia o charakterze burleskowym z roku 1970, a uko鎍zona dopiero w 1990. - Dovidenia v pekle priatelia (Do zobaczenia w piekle, przyjaciele). Wszystkie filmy uznano za sprzeczne z zasadami socjalizmu i pora穎ne nihilizmem, w zwi頊ku z czym nie mog造 si ukaza na ekranach kin.

W konsekwencji Jakubisko by zmuszony lata '70. powi璚i wy章cznie tw鏎czoci dokumentalnej, ale i tu oddawa si eksperymentom formalnym i dawa pos逝ch swej artystycznej intuicji. I w tej dziedzinie swojej pracy bywa wielokrotnie nagradzany. Kr鏒kometra穎wy film Stavba storo鋱a (Budowa stulecia,1972) zdoby g堯wn nagrod na festiwalu w Budapeszcie, film "Omnia" (1975) by zdobywc g堯wnej nagrody na festiwalu film闚 reklamowych w Sofii, a Buben璭 erven嶭o kra (Dobosz Czerwonego Krzy瘸, 1976) zdoby trzy nagrody mi璠zynarodowe - w Warnie, Oberhausen i Kromeru.

Jakubisko do dzi uznawany jest za tw鏎c renesansowego, czemu sam przywiadcza, m闚i鉍: renesans obecny jest w technice malarskiej, kt鏎 obecnie stosuj. ζgodne przejcia barw i ich doskona豉 kompozycja, plastyczno kontrast闚 - s這wem, niesamowicie trudna praca... ale w豉nie ta doskona這 mnie poci鉚a. Za sens wszelkiej sztuki uwa瘸 wywo豉nie w cz這wieku zachwytu i wiary. W zwi頊ku z tym jednak najbardziej wierz鉍ymi musz by artyci, kt鏎ych zadaniem jest obudzi w cz這wieku ch耩 do 篡cia i uwolni go od strachu przed mierci. W jego filmach pobrzmiewa pogodzenie si ze mierci, poszukiwanie i odnajdywanie sensu 篡cia, rado z drobiazg闚. Wed逝g Jakubiska energia jest wieczna i nie ginie. Taka w豉nie ogromna energia, 篡wotno i wiara w rz鉅z鉍 nami si喚 wy窺z jest wyczuwalna w jego najs造nniejszym i najlepszym filmie - sadze o rodzinie 笆dlic闚 pt. Tysi鉍letnia pszczo豉 (Tis獳ro鋝 v鋀la, 1983). Film ten opiera si na powieci Petra Jaroa, ale Jakubisko przyznaje, 瞠 i w tym wypadku by rozdarty mi璠zy dwiema rolami - re篡sera i scenarzysty. Z Jaroem osi鉚n像 zgod w zaledwie jednym punkcie - jak sam m闚i: nasze babki nosi造 szerokie sp鏚nice, a kiedy sika造, opryskiwa造 nogi jemu i mnie. Jednak na utw鏎 Jaroa mia w豉sne spojrzenie, gdy dopatrzy si w nim czego, co go dotyczy這 osobicie.

Film ten jest opowieci o losach trzech pokole rodziny 笆dlic闚 z ma貫j wsi na Liptowie, od ko鎍a XIX wieku a po koniec pierwszej wojny wiatowej. G堯wnymi bohaterami s sze熛ziesi璚ioletni Marcin 笆dlica, pszczelarz i murarz, oraz tr鎩ka jego dzieci: Samuel, Walenty i Krystyna. Z ko鎍em lata, po uko鎍zeniu prac rolnych Marcin wraz z innymi m篹czyznami ze wsi w璠ruje w wiat, celem zarobienia pieni璠zy przy murarce. Poznaj鉍 nowe miejsca, rozprzestrzeniaj鉍 w豉sn kultur, buduj鉍 miasta i zamki, przyczyniaj si do rozwoju historii. Tymczasem w ich rodzinnej wsi wiele si zmienia. Starzy ludzie umieraj, rodz si nowi. Istotne jest, 瞠, podczas gdy Marcin 笆dlica kieruje swoim 篡ciem sam, losy jego potomk闚 zostaj zdeterminowane biegiem zewn皻rznych zdarze historycznych - rewolucji, wojny, rozpadu Austro - W璕ier. Owo szczytowe dzie這 Jakubiska obfituje w rozwi頊ania artystyczne o swoistej poetyce - pastelowo barw, malowniczo wystylizowane wizje przedmiot闚 unosz鉍ych si w powietrzu, barwnego deszczu, spadaj鉍ych 瘸b, kulistego piorunu i tysi鉍letniej pszczelej kr鏊owej - matki, symbolizuj鉍ej niezniszczalno narodu s這wackiego. Wszystko to tworzy niezwyk章 atmosfer tego filmu i przedstawia niezapomniane obrazy z ludzkiego 篡cia. R闚nie w tym, jak i wielu innych filmach tego re篡sera, spotykamy wielu g逝pc闚 dziwak闚, wyrzutk闚 spo貫cznych, ludzi z pewnymi ograniczeniami, postacie te jednak zawsze maj jaki realny odpowiednik.

Film ten, podobnie jak inne, r闚nie zdoby mn鏀two nagr鏚 (Z這ty Feniks w Wenecji, Nagroda UNICEF w Belgradzie, nagroda dla najlepszego filmu w Sewilli).

Innym znakomitym filmem Jakubiska jest adaptacja Grimmowskiej bani Pani Zima (Perinbaba, 1985), r闚nie wielokrotnie nagradzana. Uznanie krytyk闚 i widz闚 zyska造 sobie r闚nie inne filmy tego re篡sera, m.in. Sed璥 na kon嫫i a je mi dobre (Siedz na ga喚zi i jest mi dobrze,1989), Lepiej by zdrowym i bogatym ni biednym i chorym (Lepie byt' bohat a zdrav ako chudobn a chor,1992) i ostatni jak dot鉅 film - Niejasne wiadomoci o ko鎍u wiata (Nejasn spr嫛a o konci sv鮅a,1997), nakr璚ony ju przy wsp馧udziale jego prywatnej agencji produkcyjnej - J&J Jakubisko film. Sp馧k t za這篡 razem ze swoj 穎n Dean Horv嫢ov. Ostatnim ich wsp鏊nym przedsi瞝zi璚iem jest film Kytica (Bukiet, 2000), kt鏎y, cho przyj皻y bardzo kontrowersyjnie, by w Czechach obejrzany przez ponad p馧 miliona widz闚.

Juraj Jakubisko urodzi si w ma貫j wschodnios這wackiej wiosce Kojov. Uko鎍zy redni artystyczno-techniczn szko喚 w Bratys豉wie w klasie fotografii artystycznej, a w roku 1966 wydzia re篡serii filmowej na FAMU w Pradze, gdzie obecnie wyk豉da. Po rozpadzie Czechos這wacji w 1993 roku wyjecha do Pragi, gdzie obecnie przebywa stale. Ostatnio pracuje nad nowym filmem pt. Tretie pohlavie (Trzecia p貫).