Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Jan Hus (cz)

dodany: 04.01.2003 | przygotowa豉: Miros豉wa Starobrza雟ka


Jan Hus urodzi si w 1370 roku w Husyncu ko這 Prachatic w Czechach. Tam chodzi do szko造 parafialnej i piewa w ch鏎ze kocielnym. Pniej studiowa na uniwersytecie praskim. W 1393 roku uzyska tytu baka豉rza nauk wyzwolonych. R闚nolegle studiowa teologi, uzyskuj鉍 w 1394 roku bakalaureat. W 1398 roku otrzyma tytu profesora, a w 1401 obj像 dziekanat wydzia逝 filozoficznego oraz stanowisko kaznodziei w Kaplicy Betlejemskiej.

Dzia豉lno naukowa i kaznodziejska Jana Husa przypad豉 na szczeg鏊ny okres w dziejach Czech. Rozw鎩 gospodarczy, kt鏎y towarzyszy pocz靖kom rz鉅闚 Luksemburg闚 zosta zahamowany w ko鎍u XIV wieku. Bezporedni przyczyn kryzysu by造 znaczne straty ludnociowe wywolane epidemi czarnej mierci.

Niepokoj鉍e zjawiska: wojny, czarna mier, kl瘰ki nieurodzaju, g堯d, sprawia造, 瞠 krytyka spo貫czna w Czechach zwr鏂ila si przeciwko Kocio這wi jako pot篹nej sile feudalnej. Liczne przywileje stanowe, jakie duchowienstwo czeskie otrzyma這 od Luksemburg闚, pozwoli造 mu zgromadzi znaczny maj靖ek. W Czechach i na Morawach Koci馧 posiada prawie po這w calego area逝 ziemskiego. Najwi瘯sze skupisko duchowie雟twa by這 w Pradze, gdzie funkcjonowa這 25 konwent闚 m瘰kich i 瞠雟kich. W stolicy mieszka這 ponad 1500 mnich闚, czyli 1/4 ca貫go duchowie雟twa czeskiego, a tak瞠 a 1/5 og馧u duchowie雟twa pozaklasztornego. Jednak w szczeg鏊nie trudnych warunkach ekonomicznych byli kap豉ni opiekuj鉍y si pojedynczymi o速arzami czy kaplicami. kt鏎ych proboszczowie wynajmowali do pe軟ienia pos逝g religijnych. Dla nich nie wystarcza這 dochod闚 parafialnych, tote w豉nie spor鏚 wikarych rekrutowali si pierwsi duchowni husyccy.

Kryzys ekonomiczny sprzyja rozwojowi ruch闚 spo貫czno-religijnych: biczownik闚, begard闚 i lolard闚. Ci ostatni byli zwolennikami Johna Wiclefa, profesora teologii w Oxfordzie, kt鏎y g這si potrzeb, nowej interpretacji Pisma wi皻ego i liturgii w j瞛ykach narodowych. Podawa w w靖pliwo przemian chleba i wina w Cia這 i Krew Chrystusa, w Eucharystii odrzuca sakrament pokuty, kulty wi皻ych. Pot瘼ia jako niezgodne z nakazami ewangelicznego ub鏀twa posiadanie d鏏r przez duchowie雟two i polityczn w豉dz papie瘸. Gani duchowie雟two za nadmierne bogactwo (Anglii a 1/3 maj靖ku narodowego nale瘸豉 do Kocio豉).

Ze wzgl璠u na op鏎 duchowie雟twa wobec koniecznych reform koscielnych Wiclef wzywa kr鏊a i stany angielskie do przeprowadzenia retorm w Kociele. Kwestionuj鉍 niezale積o duchowie雟twa od w豉dzy wieckiej narazi si papie穎wi. Niekt鏎e grupy lolard闚 domaga造 si sekularyzacji d鏏r kocielnych, s鉅z鉍, 瞠 wp造nie to na zmniejszenie obci嘀e podatkowych i poprawi sytuacj materialn spo貫czenstwa.

Angielskie nowinki religijne pad造 na podatny grunt, ju od XIII wieku by ska穎ny ideologi waldens闚 i begard闚. Synody nieustannie ostrzega造 wiernych o zgubnych skutkach tej herezji. Najwi璚ej oskar瞠 i proces闚 o herezje mia這 miejsce w latach 1394-1402, czyli w okresie silnego kryzysu politycznego pa雟twa czeskiego. Do wzrostu popularnosci ideologii lolardow w Czechach mia niew靖pliwie znacz鉍y wp造w Oxfordu na uniwersytet praski.

Na o篡wienie stosunk闚 czesko-angielskich wp造n窸o rownie mal瞠雟two c鏎ki Karola IV - Anny Luksemburskiej - z kr鏊em Ryszardem II w roku 1381. W闚czas te mistrz Wojciech Rankovy z Jezova ufundowal stypendium dla Czech闚 pragn鉍ych studiowa w Oxfordzie. Pod koniec XIV i na pocz靖ku XV wieku udawali si do Anglii studenci i uczeni czescy w poszukiwaniu pism Wiclefa. W latach 1399-1401 studiowa w Oxfordzie najbli窺zy wsp馧pracownik Husa - Hieronim z Pragi. Najprawdopodobniej to on przywi霩 do Czech dzie豉 Wiclefa: Trialog, Dialog, O symonii, O Eucharystii.

W Czechach 篡cie duchowie雟twa tak瞠 odbiega這 od przykaza ewangelicznego ub鏀twa. wiadczy造 o tym ustawy kolejnych synod闚 skierowane przeciwko zbytkowi i zewiecczeniu obyczaj闚. Szczeg鏊nie pi皻nowano noszenie przez ksie篡 modnych stroj闚 i spiczastego obuwia, utrzymywanie ps闚 i ptak闚 mysliwskich, ta鎍e, uczty, polowania. Z wizytacji parafii nale蕨cych do diecezji praskiej dowiadujemy si, 瞠: bro nosz ksi篹a na co dzie, bywaj鈴 z ni w karczmie, wyci鉚aj miecz z pochwy przy lada okazji, a niekt鏎zy plebani nawet msze odprawiaj w pancerzu.

O r闚nie niepokoj鉍ych zjawiskach informowali wizytatorzy kocio堯w morawskich: proboszcz z Uherskeho Hradiste zezna, 瞠 pleban z Bystrice i pleban z Vracova maj konkubiny, a proboszcz z Veseli ch皻nie bywa w karczmie; proboszcz z Kavcic 篡je z cudz 穎n, a proboszcz w Kobyli od lat trzyma w domu podejrzan kobiet.

Wsp馧czenie z Konradem Waldhausenem dzia豉 Milic z Kromeriza, kanonik kocio豉 w. Wita w Pradze i notariusz kr鏊ewski. Gani duchowie雟two za gromadzenie d鏏r, skupowanie rent i czynsz闚. Swoim programem reformy Kocio豉 pr鏏owa zainteresowa papiestwo. Oskar穎ny o herezje, zmar w Awinionie w 1374 roku, nie doczekawszy procesu. Z podobnymi postulatami wyst瘼owa mistrz Mateusz z Janowa. Jak wielu ludzi tej epoki uleg wp造wowi apokaliptycznych wizji przysz這ci Joachima z Fiore, g這sz鉍 koniec wiata i nadejcie Antychrysta. Twierdzi, 瞠 ca豉 organizacja kocielna, msze, ceremonie, obrz璠y i wi皻a s zb璠nym elementem w stosunkach miedzy Bogiem a ludmi.

Problem odr瑿noci narodowej pojawia si w chwilach przesile politycznych. Zjawiska te mia造 ju miejsce w ko鎍u XIII wieku, np. podczas walk pomiedzy kr鏊em czeskim Przemys貫m Ottokarem II a kr鏊em niemieckim Rudolfem z Habsburga. Atmosfera pobudzenia spo貫cznego, religijnego i narodowego zach璚i豉 Jana Husa do wyst雷ienia z programem odnowy Kocio豉. Wkr鏒ce sta si on gor鉍ym zwolennikiem reformy, twierdz鉍, 瞠 pisma Wiclefa otworzy造 mu oczy na istniej鉍y stan rzeczy. W swoich kazaniach betlejemskich nie podwa瘸l dogmat闚 katolickich. Koncentrowa si na krytyce obyczaj闚 duchowie雟twa, szczeg1nie pi皻nuj鉍 gromadzenie d鏏r doczesnych, przywileje, symoni, d嘀enie papiestwa i wy窺zej hicrarchii duchownej do sprawowania w豉dzy wieckiej. Postulowa powr鏒 duchownych do ewangelicznego ub-stwa i 篡cia zgodnego z przykazaniami.

Podstawy swojej nauki o Kociele Hus zawar w dziele De Ecclesia. Podobnie jak w. Augu-styn rozumia Koci馧 jako wsp1not zbawionych lub wi皻ych, w kt鏎ym wszystko podporz鉅kowane jest idei zbawienia, a nie panowania. To, do czego Kosci馧 przywi頊uje tak wielk wag: prawo, w豉dza, administracja, sakramenty, jest wa積e tylko wtedy, kiedy prowadzi wiernych do wi皻oci. Uwa瘸, 瞠 wsp馧czesny mu Kosci馧 stanowi prawa i zasady niezgodne z Ewangeli; zaprzepaci apostolskie idea造 i dba przede wszystkim o utrzymanie swego stanu posiadania w tej swoistej papieskiej monarchii.

Hus nie uznawa te prymatu papie瘸. Wzbrania si przed nazywaniem go g這w Kocio豉, za kt鏎 uwaza samego Chrystusa. Papie bowiem sprawuje w豉dz duchow tylko z nadania Chrystusa, jeli przestrzega prawa Bo瞠go i wyr騜nia si cnotami. W zarz鉅zaniu Kocio貫m nie mo瞠 pos逝giwa si metodami w豉dzy wieckiej. W roli autorytetu, kt鏎y mog podj寞 walk z symoni, Hus widzial papie瘸, jeli tylko Pan powo豉豚y takiego, kt鏎y w pos逝sze雟twie wobec S這wa Bo瞠go chcia豚y zniszczy wszelk symoni. Jednak zdawa sobie spraw, 瞠 schizma w Kociele jest nie tylko win ambitnych i 蕨dnych w豉dzy duchownych, ale te i w豉dc闚 wieckich, kt鏎zy te ambicje wykorzystuj. Stawia na w豉dc wieckiego.

W kwestiach ustrojowych Hus by daleki od rewolucyjnych postulat闚; nie krytykowa panuj鉍ych stosunk闚, cho 蕨da, aby panowie wieccy i duchowni, posiadaj鉍y dobra ziemskie, rz鉅zili poddanymi sprawiedliwie, zgodnie z prawem Bo篡rn, rozbudzaj鉍 tym emocje spo貫czne. Grzechem rniertelnym jest kradzie (zbyt wysokie wiadczenia, kt鏎ych wymaga si od poddanych; lichwa, pobieranie pieni璠zy za stanowiska kocielne i godnoci duchowne, pobieranie op豉t za odpusty, udzielanie za pieni鉅ze sakramentu chrztu, bierzmowania).

Klimat o篡wienia narodowego sk這ni Husa do wystapienia w obronie praw narodowych Czech闚, kt鏎e rozumiano jako prawo do u篡wania, zw豉szcza w kociele, j瞛yka ojczystego. Cho sam pisa g堯wnie po 豉cinie, tw roku 1406 na potrzeby czeskiej pisowni zebra regu造 diakrytyczne, zamieci je w dziele Ortographia bohemica (Abeceda). Jan Hus dokona te dwukrotnej korekty czeskiego przek豉du Nowego Testamentu.

Hus nie by odosobniony w swoich pogl鉅ach. Na uniwersytecie has這 reformy Kocio豉 by這 popularne. Do zwolennik闚 idei odnowy Kocio豉 nale瞠li mistrzowie: Hieronirn z Pragi, Jakoubek ze Stribra, Jan z Jesenice, Prokop z Pilzna, Jan z Pribramia, Mikulas z Litomyla.

Kazania wyg豉szane w Kaplicy Betlejemskiej zyska造 Husowi sympati pra瘸n i samej kr鏊owej Zofii; tak瞠 kr鏊 Wac豉w IV tolerowa nowinki religijne. Pocz靖kowo dobrze uk豉da造 si stosunki Husa z nowym arcybiskupem praskim - Zbynkiem z Halzbruka, kt鏎y w roku 1404 mianowa go kaznodziej synodalnym. Arcybiskup popar te zwalczanie fa連zywych relikwii w Villsnack (miejcsa fa連zywego kultu). Wiosn 1408 roku w publicznej dyskusji, zorganizowanej z inicjatywy teolog闚 katolickich, pr鏏owano pot瘼i i zakaza rozpowszechnianie poglad闚 Wiclefa. Mimo protest闚 Husa ograniczono swobod ich komentowania nawet na uniwersytecie i od tej pory 瘸den z profesor闚 nie m鏬 wykorzystywa dzie Wiclefa jako tezy swoich wyk豉d闚.

W 1409 roku, podczas spotkania kr鏊a Wac豉wa IV z przedstawicielami nacji uniwersyteckich, powr鏂ono do sprawy likwidacji schizmy. Trzy nacje oraz wi瘯szo mistrz闚 g這sowa豉 przeciwko zwo豉niu soboru. Przy kr鏊u pozostali tylko Czesi. Wac豉w IV postanowi z豉ma op鏎 obcych nacji i wykorzystuj鉍 fakt, i jego ojciec Karol IV za這篡 uniwersytet na formule francuskiej, nadaj鉍ej przywileje rodzimej nacji. Dekretem z 18 stycznia 1409 roku og這si, 瞠 od tej pory we wszystkich dzia豉niach nacja czeska ma trzy g這sy, pozosta貫 - jeden. Wywo豉這 to protest zagranicznych profesor闚 i student闚. Aby przywr鏂i normalny tok nauczania, kr鏊 mianowa rektorem swojego sekretarza mistrza Zdenka z Laboune, kt鏎y przej像 klejnoty uczelni: piecz耩, metryk, klucze do biblioteki i kasy. W odpowiedzi na to mistrzowie i studenci niemieccy opucili Prag.

16 lipca 1410 roku arcybiskup Zbynek spali pisma Wiclefa w obecnoci licznie zgromadzonego duchowie雟twa i mieszka鎍闚 Male Strany, a dwa dni pniej rzuci klatw na Husa i jego zwolennik闚. Kl靖wa ta zosta豉 publicznie og這szona dopiero 15 kwietnia 1411 roku. Poniewa nie przestrzegano kl靖wy, arcybiskup zakaza udzielania sakrament闚 w miecie. Dnia 1 wrzenia 1411 roku, na wielkim zgromadzeniu w Karolinum, Hus z這篡 owiadczenie o pos逝sze雟twie Kocio這wi i odpar zarzuty, 瞠 g這si fa連zyw nauk.

Tymczasem sprawa sprzeda篡 odpust闚 zosta豉 poruszona ponownie. Hus otrzyma wezwanie na dw鏎 arcybiskupi, gdzie pouczony przez nowego arcybiskupa Albika z Unicova przyrzek by pos逝szny przykazaniom apostolskim, lecz zastrzeg, 瞠 w sprzedawaniu odpust闚 nie widzi nic apostolskiego; odpusty s nadu篡ciem, w Pimie wi皻ym nie ma wzmianki o takich praktykach. Sprawa odpust闚 podzieli豉 te uczonych na uniwersytecie. Fakultet nauk wyzwolonych opowiedzia si za Husem, teologowie za z dotychczasowym wspo逍racownikiem Husa Stefanem Palcem - przeciwko.

Kr鏊 po cichu sprzyja husytom, ale nie chcia otwartej wojny z hierarchi kocieln, tote gdy wydzia teologiczny orzek, 瞠 pisma Wiclefa s b喚dne, przy章czy si do tej deklaracji. Sprawa odpust闚 nie zako鎍zy豉 si na uniwersytecie, przenios豉 si do kocio堯w i na ambony. Cz duchownych popiera豉 odpusty i zakazywa豉 wiernym sprzeciwia si woli papie瘸. Jednak znaleli si trzej czeladnicy - Marcin, Janek i Staszek, kt鏎zy g這no i ostro krytykowali odpusty i ksi篹y, wywo逝j鉍 tym zamieszanie przed kilkoma praskimi kocio豉mi. Uj窸a ich stra miejska i doprowadzi豉 do ratusza, gdzie uznano ich winnymi zak堯cania porz鉅ku i skazano na mier. Wiadomo o mierci czeladnik闚 szybko rozesz豉 si po miecie. Ich cia豉 zabra mistrz Jan z Jicina i w 瘸這bnej procesji przyni鏀 do Betlejem. Kr鏊 nie kry wzburzenia zar闚no na Husa, jak i na jego przeciwnik闚. Poradzi im, aby si pogodzili. Hus nie uczestniczy w obradach, wyjecha z miasta.Wr鏂i na pocz靖ku sierpnia 1412 roku i rozpocz像 kazania w Betlejem, twierdz鉍: Myl, 瞠m zgrzeszy zaprzestaj鉍 kaza za wol kr鏊ewsk. Wi璚ej grzeszy nie chc.

Tymczasem ksi篹a prascy, widz鉍, 瞠 nie mog liczy na arcybiskupa, zwr鏂ili si do Jana XXIII ze skarg na Husa, pisz鉍, 瞠 podrywa autorytet Kocio豉, gdy od dw鏂h lat ci嘀y na nim kl靖wa i mimo to wyg豉sza kazania, w kt鏎ych szerzy nauki Wiclefa, krytykuje odpusty i bulle papieskie. Papie zareagowa szybko i zdecydowanie: nakaza powt鏎zy kl靖w i og這si, 瞠 od tej pory 瘸den prawowierny chrzecijanin nie mo瞠 obcowa z Husem. Sam Hus za w ci鉚u 20 dni powinien si oczyci, a jeli tego nie uczyni, kl靖wa ma by og這szona publicznie, przy biciu dzwon闚 i zapalonych pochodniach. Potem ju nikt nie mo瞠 Husa karmi ani poi; jeli kto si wy豉mie, duchowni przestan udziela sakrament闚 w Czechach. Kaplic Betlejemsk jako miejsce schadzek kacerzy, nale篡 zburzy, Husa uwi瞛i i doprowadzi przed oblicze arcybiskupa.

W obawie przed zamieszkami w grudniu 1412 roku Wac豉w IV poleci Husowi opuci Prag. Poniewa wyjazd Husa nie zako鎍zy wrzenia spo貫cznego, pierwszym zadaniem nowego arcybiskupa by這 zwo豉nie synodu, kt鏎y zebra si w lutym 1413 roku w Pradze. Zwolennicy Husa postawili nast瘼uj鉍e warunki: Husowi b璠zie wolno oczyci si z zarzutu kacerstwa. Nale篡 przestrzec wszystkich przed bezpodstawnym oskar瘸niem o herezj. Ci, kt鏎zy oskarzyli Czech闚 o kacerstwo, powinni wskaza, kim i gdzie s domniemani kacerze. Kr鏊, rozgniewany brakiem post瘼闚 w negocjacjach, wyp璠zi z miasta Stanis豉wa ze Znojma i Stefana Paleca, pozbawiaj鉍 ich urz璠闚. Hus bacznie ledzi wydarzenia w Pradze. Ju na pocz靖ku roku 1413 dotar豉 do stolicy wie o planach zwo豉nia w dniu 1 listopada 1414 roku soboru do Konstancji. Zygmunt Luksemburski za瘸da, aby osobicie stawili si tam Jan XXIII i Jan Hus w celu wyjanienia zarzut闚. Hus nie m鏬 odm闚i wyzwaniu, nie zosta jednak wpuszczony na obrady synodu. Uda si wi璚 do papieskiego inkwizytora w Czechach - biskupa Miko豉ja Condemone, kt鏎y wyda mu pismo stwierdzaj鉍e, 瞠 nie wie o 瘸dnych zarzutach kacerstwa stawianych przez kogokolwiek Janowi Husowi. Nast瘼nie panowie czescy skierowali zapytanie do arcybiskupa Konrada z Vechty, o co oskar瘸 Jana Husa. Konrad stwierdzi jednak, 瞠 Hus toczy sp鏎 z papie瞠m, a nie z nim.

Dnia 1 wrzenia 1414 roku Hus w osobistym licie zwr鏂i si do kr鏊a Zygmunta Luksemburskiego. Podzi瘯owa kr鏊owi za 豉sk i mo磧iwo obrony swoich poglad闚 przed soborem, gdy jest przekonany, 瞠 si nie myli, a za prawd got闚 jest odda 篡cie. Wie, 瞠 ma wielu wrog闚, oskar瘸j鉍ych go o herezje, dlatego prosi, aby nie by s鉅zony potajemnie, lecz aby publicznie zosta wys逝chany i m鏬 si usprawiedliwi.

Jan Hus, nie czekaj鉍 na glejt kr鏊ewski, wyruszy do Konstancji 11 padziernika 1414 roku w towarzystwie Jana z Chlumu, Wac豉wa z Dube oraz Jindricha z Chlumu na Lacemboku. Mieszka鎍y mijanych po drodze niemieckich miasteczek i miast traktowali go bez wrogoci, niekt鏎zy chcieli si z nim spotka osobicie, ale Hus odmawia udzialu w jakichkolwiek dyskusjach. Ciekawo i 篡czliwo, z jak przyjmowano Jana Husa w Niemczech, wiadczy o panuj鉍ych tam nastrojach antykocielnych.

Kiedy opucili Norymberg, Wac豉w z Dube od章czy si od podr騜uj鉍ych i uda si do Zygmunta Luksemburskiego po obiecany 瞠lazny list. Glejt zosta wystawiony przez kr鏊a. By typowym dokumentem gwarantuj鉍ym wszystkim poddanym Rzeszy bezpiecze雟two podr騜y i pobyt w miejscu docelowym. Wac豉w z Dube dotar z nim do Konstancji 5 listopada 1414 roku.

Jan Hus przyby do Konstancji 3 lub 4 listopada 1414 roku i zaraz po przyjedzie Jan z Chlumu i Jindrich z Lacemboku zawiadomili papie瘸 o obecnoci Husa w miecie i prosili o ochron.

Jan XXIII obieca, 瞠 Husa nie spotka 瘸dna krzywda, skoro otrzyma od kr鏊a list 瞠lazny; nie chcia jednak odwo豉 interdyktu. Dnia 9 listopada do gospody wdowy Fidy, gdzie zamieszka Hus, przybyli wys豉nnicy papiescy, oznajmiaj鉍, 瞠 ze wzgl璠u na liczne proby kl靖wa papieska zostaje zawieszona. Hus mo瞠 uczestniczy w nabo瞠雟twach z wyj靖kiem katedry i du篡ch kocio堯w, a tak瞠 bywa w miecie.

Dnia 28 listopada 1414 roku do gospody Husa przybyli biskup trydencki i augsburski oraz bur-mistrz Konstancji z wezwaniem, aby Hus stawi si przed soborem, gdy nadesz豉 chwila, w kt鏎ej papie, kardyna這wie i doktorzy teologii chc wys逝cha jego nauk. Jan z Chlumu mia jednak pewne w靖pliwoci. By造 one s逝szne, bo kiedy wyszli na zewn靖rz, okaza這 si, 瞠 biskup i burmistrz przybyli w asyscie uzbrojonej stra篡 miejskiej, kt鏎a obsadzi豉 pobliskie domy.

W imieniu zgromadzenia kardyna堯w przem闚i przewodnicz鉍y, twierdz鉍, 瞠 do kolegium dotar造 skargi z Czech, i Hus wyg豉sza nauki niezgodne z tym, co Koci馧 rzymski podaje, dlatego wezwali go, aby przekona si, czy te pom闚ienia s prawdziwe. Hus ch皻nie wszystko wyjani. Przes逝chanie dotyczy這 pyta o transsubstancjacj i jednobytno natury Boskiej i ludzkiej w osobie Chrystusa. Hus by zadowolony z wra瞠nia, jakie zrobi na przes逝chuj鉍ych. Tym wi瘯sze by這 zaskoczenie Jana z Chlumu, kiedy wys豉nnicy papiescy nakazali mu opuci dw鏎, a mistrza pozostawi do dyspozycji papie瘸.

Wieczorem 28 listopada 1414 roku mistrza Husa odprowadzono do domu jednego z kanonik闚, a nast瘼nie przewieziono do klasztoru dominikan闚 i zamkni皻o w celi, obok kt鏎ej by sp造w nieczystoci. Jan z Chlumu przez ca造 grudzie 1414 roku bezskutecznie zabiega o wydobycie mistrza z wi瞛ienia. Interweniowa u kr鏊a, kt鏎y wys豉 pos堯w z nakazem uwolnienia, ale groby kr鏊ewskie nie wzruszy造 kardyna堯w. Papie wyznaczy trzyosobow komisj do zbadania zarzut闚 stawianych Husowi, kt鏎a postanowi豉 przes逝cha go w wi瞛ieniu. Trzeba by這 jednak od這篡 spraw, gdy Hus ci篹ko zachorowa.

Pomimo trudnych warunk闚 panuj鉍ych w klasztorze dominikan闚, z czasem pozwolono Hu-sowi na odwiedziny przyjaci馧; m鏬 te wysy豉 listy. W lutym 1415 roku Hus poczu si lepiej i zacz像 zeznawa w obecnoci wspomnianej komisji i 15 wiadk闚 (profesorowie z Pary瘸 i Lipska, Czesi, w tym wrogo nastawieni: Stefan Palec oraz proboszczowie i kaznodzieje z kilku praskich koscio堯w). Husowi, kt鏎y cz瘰to miewa nawroty wysokiej gor鉍zki i nie by w stanie odpowiada, nie pozwolono na powo豉nie obro鎍y. Najwi璚ej skarg dotyczy這 postawy Husa, krytykuj鉍ego obyczaje duchowie雟twa. Zarzucono mu trzymanie si pisrn Wiclefa. Hus broni si, 瞠 z nauk Wiclefa zaczerpn像 te, kt鏎e s przypomnieniem zasad Ewangelii. W rezultacie komisja z 42 zarzut闚 ,0 uzna豉 za heretyckie.

Gdy komisja zbiera豉 kolejne dowody przeciwko Husowi, sob鏎 prze篡wa nast瘼ny kryzys. Jan XXIII, kt鏎y deklarowa ch耩 ust雷ienia na rzecz nowego papie瘸, teraz zmieni zdanie i opuci potajemnie Konstancj, nie chc鉍 formalnie rezygnowa. Zygmuntowi Luksemburskiemu uda這 si zatrzyma pos堯w, a kanclerz Sorbony Jan Gerson zr璚znymi argumentami udowodni wy窺zo soboru nad papie瞠m. Na tej podstawie Jan XXIII zosta zdetronizowany, a obecny w Konstancji Grzegorz XII - drugi z antypapie篡 - zwo豉 sob鏎 na nowo i podczas 14 posiedzenia abdykowa.

Kiedy nowy papie jeszcze nie zosta wybrany, Jan Hus sta si winiem Zygmunta Luksemburskiego. Czesi s鉅zili, 瞠 jest to pomylny zwrot w sytuacji i nalegali na kr鏊a, aby uwolni mistrza. Zygmunt, naciskany przez kardyna堯w, przekaza Jana Husa biskupowi Konstancji, a ten odwioz go do swojego zamku w Gottliben, gdzie traktowano go jak przestepc, zabraniaj鉍 odwiedzin, na dzie wi嘀鉍 nogi, a na noc tak瞠 i r璚e. W suplice skierowanej do soboru Czesi zarzucili kardyna這m, 瞠 Hus przyby do Konstancji dobrowolnie, aby wzi寞 udzia w obiecanej mu publicznej debacie. Zosta uwi瞛iony jako kacerz, a Czesi bior鉍y udzia w soborze,zamiast go ratowa, rozpowszechniaj oszczercze wieci, jakoby w kraju szerzy豉 si herezja. Sob鏎 nie przychyli si do proby Czech闚 - zwolnienia Husa za por璚zeniem dla odbycia rekonwalescencji. Zgodzii si natomiast na publiczn debat, w kt鏎ej Hus b璠zie m鏬 si wyt逝maczy. Jej termin ustalono na 5 czerwca 1415 roku.

Po ucieczce Jana XXIII wyznaczono now komisj do oceny pism Wiclefa i pogl鉅闚 Husa na temat jego nauki. G堯wn rol w komisji odgrywali kardyna Piotr d'Ailly i Jan Gerson, kt鏎zy pragn瘭i szybko zako鎍zy spraw czeskiego kaznodziei, aby nie zdominowa豉 obrad soboru i nie przeszkodzi豉 planom reform kocielnych. Wyb鏎 Jana Gersona by szczeg鏊nie niekorzystny, gdy 闚 ju w Pary簑, na podstawie przys豉nych mu streszcze prac Husa, sporz鉅zi list 20 tez, kt鏎e uznawa za heretyckie i podczas trwania przes逝cha nie da si przekona 瘸dnymi wyjanieniami. Jego argumenty by造 proste: poniewa nauk Wiclefa pot瘼iono ju wczesniej, dlatego 45 artyku堯w, kt鏎e przyj瘭i za sw鎩 program czescy radyka這wie, jest herezj.

W dniu 5 czerwca 1415 roku w klasztorze franciszkan闚, gdzie mia這 si odbywa przes逝chanie, panowa這 zamieszanie z powodu wielkiej liczby przyby造ch. Jeden z lektor闚 czeskich - Oldrich - dosta si do refektarza i zauwa篡 mi璠zy materia豉mi przeznaczonymi do czytania le蕨cy ju gotowy wyrok na Husa. Powiadomi o tym Piotra Mladonovica, sekretarza Jana z Chlumu. Panowie udali si do kr鏊a, prosz鉍, aby debaty nie zamienia w s鉅. Wr璚zyli kr鏊owi r瘯opisy dzie Husa, kt鏎e mia造 by przedmiotem oceny, aby jego wrogowie niczego nie dodali lub nie zmienili. Przes逝chanie rozpocz窸o si od identyfikacji ksi鉚. Husowi pokazano r瘯opisy i zapytano, czy uznaje je za swoje. Potakn像. Kiedy na padaj鉍e pytania Hus pr鏏owa dawa obszerniejsze wyjanienia, twierdz鉍, 瞠 w przypisywanych mu tezach nie rozpoznaje swoich pogl鉅闚, zakrzyczano go, aby odpowiada tak lub nie.

Drugie przes逝chanie, 7 czerwca 1415 roku, odbywa這 si w obecnoci kr鏊a. Pierwszy zabra g這s Piotr d'Ailly w sprawie transsubstancjacji. Hus kilkakrotnie powtarza, 瞠 trzyma si nauki Kocio豉 rzymskiego. Przyzna, 瞠 nie chce zrezygnowa z programu 45 artyku堯w. W swoich pogl鉅ach nie widzi nic niezgodnego z nauk Kocio豉, bo gdyby tak by這, nigdy dobrowolnie nie przyby豚y do Konstancji, bo ba豚y si kary. Na zako鎍zenie zabra g這s kr鏊, przypominaj鉍, ile dobroci wywiadczy oskar穎nemu: wyda mu glejt, poleci specjalnej ochronie Jana z Chlumu i z Dube, chocia篩 ostrzegano go, 瞠 nie powinien chroni podejrzanego o kacerstwo.

Ostatnie posiedzenie odby這 si 8 czerwca 1415 roku .Husa przyprowadzono w okowach. Rozpocz皻o od zeznania wiadk闚, ale g堯wne zainteresowanie Piotra d'Ailly i Jana Gersona skupi這 si na 39 artyku豉ch Husa: 26 z De Ecclesia, 7 z Contra Stephanum i 6 z Contra Stanislaum de Znoyma, jako sprzecznych z zasadami ustalonymi przez doktor闚 katolickich na synodzie praskim w 1413 rroku. Najwi瘯sze oburzenie zgromadzonych wywo豉豉 teza, 瞠 papie, pra豉t czy ksi鉅z, kiedy grzeszy miertelnie, nie jest ju papie瞠m, pra豉tem czy ksi璠zem przed Bogiem. Hus wyjani, 瞠 nie kwestionuje ich prawa do urz璠u, lecz kwesti moraln. Podobnie kr鏊, jeli grzeszy, nie jest kr鏊em. Wezwano kr鏊a, by pos逝cha Husa. Zygmunt odpar, 瞠 nigdzie nie znajdzie cz這wieka bez grzechu. Po odczytaniu wszystkich tez, prowadz鉍y przes逝chanie powiedzia Husowi, 瞠 ma dwa wyjcia: albo zda si na 豉sk soboru, albo sta na swoim. 60 teolog闚 uzna這 jego nauk za b喚dn. Hus prosi, aby nie zmuszali go do odwo造wania artyku堯w, kt鏎ych nie g這si, a te, do kt鏎ych si przyzna, chcia raz jeszcze wyt逝maczy. Kardyna Zabarella obiecywa Husowi, 瞠 przygotuje spis spornych tez, aby Hus m鏬 je odprzysi鉍. Hus widz鉍, 瞠 sob鏎 jest nieprzejednany, zdoby si na odwag i oznajmi, 瞠 przyby do Konstancji dobrowolnie, by przyj寞 pouczenie soboru, a nie by si broni. W ko鎍u w refektarzu zapad豉 cisza, bo obydwie strony: Hus i sob鏎 wyczerpa造 mo磧iwoci porozumienia. Milczenie zgromadzonych przerwali Czesi. Stefan Palec i Micha z Niemieckiego Brodu owiadczyli, 瞠 wyst瘼owali przeciwko Husowi nie z nienawici ku niemu, zobowi頊ywa豉 ich do tego przysi璕a doktora teologii.

Na tym zako鎍zy這 si przedostatnie wyst雷ienie Husa przed soborem. W refektarzu pozosta kr鏊 i kilku kardyna堯w. Zygmunt nie zauwa篡, 瞠 Czesi nie wyszli i powiedzia: Czcigodni ojcowie, s造szelicie Husa i poznalicie jego nauk. Wr鏚 tez, do kt鏎ych si przyzna jest kilka, wystarczaj鉍ych do skazania go. Jeli nie b璠zie chcia ich odwo豉, spalcie go, albo uczy鎍ie z nim, co uznacie za s逝szne. Radz, abycie rnu nie wierzyli, nawet gdy odprzysi璕nie. Wr鏂i do Czech i narobi wi璚ej z貫go ni dawniej. Tego dnia wyrok zapad, ale egzekucj odroczono na miesi鉍, poniewa panowie czescy i morawscy wystosowali pismo w obronie Jana Husa. Zygmunt, aby unikn寞 nacisk闚, opuci Konstancj 22 czerwca 1415 roku.

Na 13 walnym posiedzeniu, 15 czerwca 1415 roku, sob鏎 zakaza podawania wieckim komunii z kielicha. Kiedy do wi瞛ienia dotar豉 ta wiadomo, Hus w licie do jednego z kaznodziej闚 praskich wyjania: Nie sprzeciwiaj si wi皻oci kielicha, kt鏎y ustanowi sam Chrystus. Nie jest to sprzeczne z 瘸dnym pismern; (...) tylko na soborze dopuszczalne s obyczaje os鉅zaj鉍e przyjmowanie z kielicha przez nie-ksi篹y jako kacerstwo (...) Prosz, na lito Bosk,nie gniewaj si na mistrza Jakoubka, aby nie dochodzi這 do rozdwi瘯闚 pomi璠zy wiernymi, bo z nich diabe si raduje.

Ostatnie dni przed wyrokiem Jan Hus sp璠za samotnie w celi, pisz鉍 listy do przyjaci馧 w Konstancji i w Czechach. Dnia 18 czerwca 1415 roku sob鏎 zako鎍zy redakcj oskarze pod adresem Husa. Przes豉no mu je do celi z poleceniem, aby przemyla propozycj odwo豉nia swojej nauki.

1 lipca 1415 roku Hus odpowiedzia negatywnie na ultimatum ojc闚 soboru. S鉅zi, 瞠 gdyby odprzysi鉚, popelni豚y krzywoprzysi瘰two wobec w豉snego sumienia: Ja, Jan Hus, w nadziei kap豉n Jezusa Chrystusa, obawiaj鉍 si obrazi Boga i popa w krzywoprzysi瘰two, nie zamierzam odwo造wa wszystkich ani 瘸dnego z artyku堯w sporz鉅zonych przeciwko mnie w oparciu o zeznania fa連zywych wiadk闚. B鏬 jest mi wiadkiem, 瞠 ani ich nie przepowiada貫m, ani nie przyjmowa貫m, ani nie broni貫m (...) Ale obawiaj鉍 si wyst雷i przeciwko prawdzie i wypowiada si przeciw opiniom wi皻ych, nie chc odwo豉 瘸dnego z nich. Poniewa Hus nie odwo豉 swych nauk, wedle prawa kanonicznego uznano go za heretyka.

6 lipca 1415 roku na obradach soboru audytor papieski Berchtold z Vildungen przeczyta 30 artyku堯w z pism Husa, a potem skargi poparte dowodami i sprawozdanie z ca貫go procesu. Hus protestowa, gdy czytano przypisywane mu zdania, kt鏎ych nie by autorem. Kardyna Zabarella nakaza stra穎m, aby uciszyli winia; Hus zamilk i zacz像 si modli. Kiedy zarzucono mu, 瞠 za cz瘰to w swoich tezach odwo造wa si do Chrystusa, Hus wykrzykn像: Panie Bo瞠, ten to sob鏎 nawet twoje postanowienia i prawa traktuje jak b章d! Przecie nie ma bezpieczniejszego odwo豉nia si ni do Pana Jezusa Chrystusa.

Nast瘼nie os鉅zono jego ksi璕i jako heretyckie oraz jego samego, bo naucza fa連zywie, grzesznie i buntowniczo; os豉bi tym autorytet Kocio豉 i zwi鏚 mn鏀two ludzi. Gdyby odwo豉 swoje pogl鉅y, otrzyma豚y wyrok do篡wotniego wi瞛ienia, ale poniewa zapar si w z這ci, zostanie wykluczony ze stanu duchownego i oddany w豉dzy wieckiej, gdy Koci馧 nie chce mie z nim nic wsp鏊nego. Potem biskup Milano w asycie ksi篹y ubra go w szaty liturgiczne, poda mu kielich mszalny i 蕨da odwo豉nia pogl鉅闚. Hus owiadczy zgromadzonym: Boj si to uczyni, aby nie by oszustem, aby nie urazi w豉snego sumienia i praw Bo篡ch i aby nie zgorszy tych wiemych, kt鏎ych naucza貫m. Wtedy odebrano mu ornat, stul i kielich, m闚i鉍: Ju Koci馧 odj像 od niego wszelkie prawa kocielne i nie ma z nim nic wsp鏊nego, dlatego oddajemy go w豉dzy wieckiej.

Zygmunt Luksemburski skin像 palatynowi re雟kiemu, by oznajmi soborowi: Jan Hus z wyroku kr鏊a naszego najmi這ciwszego i z rozkazu naszego jako kacerz ma by spalony. Poch鏚 ze skaza鎍em szed powoli, z daleka by這 wida ogie, w kt鏎ym plon窸y pisma Husa. Stos by przygotowany w miejscu, gdzie zakopywano pad貫 konie. Jan Hus d逝go walczy ze mierci. Umar wierny swojej zasadzie: S逝szn jest rzecz, aby cz這wiek nie ima si niczego wszetecznego, aby pozna prawd Bo蕨 i mocno si jej trzyma a do mierci, albowiem prawda ostatecznie wyzwoli. Dlatego wierny chrzescijaninie: szukaj prawdy, sluchaj prawdy, ucz si prawdy, kochaj prawd, trzymaj si prawdy, bro prawdy a do mierci, gdy prawda ci wyswobodzi.