Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Bohumil Hrabal (cz)

dodany: 20.02.2005 | przygotowa豉: Ma貪orzata Zi馧kowska


Czeski prozaik. Dzieci雟two sp璠zi w Nymburgu nad ζb, gdzie jego ojciec by kierownikiem browaru. Tam te - po nieudanej pr鏏ie nauki w gimnazjum w Brnie i po powtarzaniu czwartej klasy w nymburskiej szkole realnej - zda matur (1934). Po rocznym uzupe軟iaj鉍ym studium z 豉ciny podj像 studia prawnicze, kt鏎ych nie uko鎍zy z powodu zamkni璚ia w 1939 roku czeskiego uniwersytetu w Pradze. Podczas studi闚 interesowa si filozofi, literatur i sztukami plastycznymi. W Protektoracie pracowa jako pomocnik notariusza w Nymburgu, nauczyciel w szkole handlowej w Pradze, magazynier w nymburskim towarzystwie kolejowym i wreszcie jako robotnik kolejowy i dy簑rny ruchu na stacji w Komstomlatach na Morawach. W maju 1945 roku podj像 studia i uko鎍zy je w 1946, uyskuj鉍 tytu doktora praw. Pracowa jednak poza zawodem jako komiwoja瞠r wyrob闚 firmy drogeryjnej, likwidator tej firmy po lutym 1948, hutnik w Kladnie, sk鉅 po wyleczeniu ci篹kiego urazu g這wy przeszed do pracy w magazynie surowc闚 wt鏎nych jako sortowacz papieru i ksi嘀ek. Zanim zawodowo zacz像 uprawia literatur, pracowa jeszcze przez 3 lata jako robotnik i statysta w teatrze w Libni, na praskich peryferiach, gdzie si te osiedli i kt鏎e uczyni sceneri wi瘯szoci swoich utwor闚.

Sukces i pisarsk stabilizacj zawodow przyni鏀 mu zbi鏎 opowiada "Perli鋘a na dn" (1963, "Pere趾a na dnie"). Ale Hrabal pisa ju od dawna, nie znajduj鉍 szans wydawniczych; tom liryk闚 "Ztracen uli鋘a" (1991, "Zagubiona uliczka") nie wyszed w 1949 w zwi頊ku z likwidacj oficyny Hr墂ek w Nymburgu, tom opowiada "Sk鷡v嫕ek na niti" ("Skowronek na uwi瞛i") nie ukaza si z powod闚 cenzuralnych w ko鎍u lat pi耩dziesi靖ych. W豉ciwy debiut literacki Hrabala, opowiadania "Hovory lid" (1956, "Rozmowy ludzi") ukaza si w edycji bibliofilskiej i nie zosta zauwa穎ny. W 1990 opublikowa zbi鏎 "Schizofrenick evangelium" ( "Ewangelia schizofreniczna").

Hrabal wni鏀 do czeskiej literatury autentyczn i niezafa連zowan jak隕olwiek ideologi znajomo 篡cia r騜nych rodowisk plebejskich, g喚bok znajomo ludzi, ich psychologii i mentalnoci, talent narracyjny, niebywa章 znajomo j瞛yka potocznego oraz wysok kultur filozoficzn. Odpowiada spontanicznie i artystycznie najbardziej efektywnie na postulaty "篡cia wok馧 nas" i prawdziwej diagnozy czeskiego "dnia powszedniego", jakie wysuwa豉 krytyka prze這mu lat 50 i 60. Pos逝篡 si nie tylko prost opozycj wobec upolitycznionej, publicystycznej prozy obyczajowo-produkcyjnej, heroizuj鉍ej i monumentalizuj鉍ej bohatera oraz rzeczywisto, w jakiej dzia豉, ale w akcie wiadomej i niepowtarzalnej kreacji artystycznej na nowo go tworzy, ukazuj鉍 wielowarstwow kreacj intymnoci i prywatnoci, m鉅roci i tragizmu, humanistycznej wiary w los, niepodleg這 moraln i wielko cz這wieka, kt鏎y poprzez ironi, miech, wzruszenie wyra瘸 swoj wolno. Wszystko, co by這 wiatem przedstawionym jego utwor闚, weryfikowa w豉snym dowiadczeniem, unikaj鉍 naturalistycznych klisz i deformuj鉍 dowiadczenie poprzez filtry wyobrani, korzystaj鉍 z dorobku surrealizmu i osiagni耩 czeskiej awangardy.

Pierwsze tomy opowiada "Perli鋘a na dn"; "P墎itel" (1964, "Gadu趾owie"), "Tane鋝 hodiny pro star a pokro鋱l" (1964, "Lekcje ta鎍a dla starszych i zaawansowanych"), "Ost鼞 sledovan vlaky" (1965, "Poci鉚i pod specjalnym nadzorem") pisane s w poetyce ostro kontrastuj鉍ej pi瘯no i brzydot, wielko i ma這, brutalno i wra磧iwo, 篡cie i mier. Hrabal wykorzystuje w nich liryzm, grotesk i przewrotn ironi, a poprzez kola r騜nych zapis闚 j瞛ykowych opartych na swobodnym 章czeniu mowy potocznej i wysokiego stylu, j瞛yk闚: filozofuj鉍ego, lirycznego i wulgarnego, nawet rodowiskowych slang闚, osi鉚a efekty narracyjne odpowiadaj鉍e konstrukcji wiata przedstawionego, w kt鏎ym elementy porz鉅ku groteskowego i karykaturalnego mieszaj si z widzeniem realistycznym lub nawet naturalistycznym: "Inzer嫢 na d籯, ve kter幦 u nechci bydlet" (1965, "Sprzedam dom w kt鏎ym nie chc mieszka"), "Toto m鮀to je ve spole鋝 p氆i obyvatel" (1967, "To miasto znajduje si pod spo貫czn opiek obywateli").

W utworach z drugiej po這wy lat 60. dochodzi do g這su silniejszy krytycyzm i sceptycyzm spo貫czny. Najdobitniej t postaw wyra瘸 powie "Obsluhoval jsem anglick嶭o kr嫮e" (1974, "Obs逝giwa貫m angielskiego kr鏊a"), w kt鏎ej realizm i groteska s逝蕨 ukazaniu czeskiego mieszcza雟kiego wiata w narracji czeskiego antybohatera - kolaboranta i oportunisty, jaki rzadko pojawia si w czeskiej prozie. Powrotem w wiat wspomnie jest trylogia "M鮀te鋘o u vody" (1982, "Miasteczko nad rzek"), na kt鏎 z這篡造 si opowiadania z tom闚 "Post鷡iny" (1976, "Postrzy篡ny"), "Krasosmutn髶" (1979, "Taka pi瘯na 瘸這ba") i "Harleknovy mili鏮y" (1981, "Skarby wiata ca貫go"). W j瞛yku polskim trylogia ta nie wysz豉 osobno, zosta豉 wcielona do drugiego polskiego wydania "Lekcji ta鎍a dla starszych i zaawansowanych".

W latach 80. Hrabal wydaje na emigracji trylogi autobiograficzn, na kt鏎 sk豉daj si: "Proluky" (1986, "Przerwy w zabudowie"), "Vita nuova" (1987), "Svatby v dom" (1987, "Wesele w domu"). Powie "Kouzeln fl彋na" (1990, "Czarodziejski flet") jest kolejnym uzupe軟ieniem w budowanej przez pisarstwo Hrabala panoramie czeskiego 篡cia.

Uwagi o 篡ciu i tw鏎czoci spisa Hrabal w tomie "Dom塶 koly z pilnosti" (1982, "Zadania domowe z pilnoci"), wspomnienia z "Nic tylko strach: list闚 do Kwiecie鎥i ksi璕a druga". Dla dzieci napisa bajk "Kopretina" (1965, "Z這cie").

Utwory Hrabala by造 filmowane przez J. Menzla (np. "Ost鼞 sledovan vlaky"- Oskar w 1966) oraz dramatyzowane przez S. Lichego i V. Nvlta. Ukazywa造 si te w licznych wyborach, by造 przek豉dane na wiele obcych j瞛yk闚. Hrabal jest uwa瘸ny za najpopularniejszego czeskiego pisarza w Polsce.


Bibliografia:
Literatury zachodnios這wia雟kie czasu prze這m闚 1890-1990 T.2, red. Halina Janaszek-Ivanickova, Katowice 1999.