Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Frantiek Halas (cz)

dodany: 30.12.2007 | przygotowa: Dominik Kasprzyk


Frantiek Halas (3 X 1901 27 X 1949), czeski poeta i t逝macz. Przyszed na wiat w Brnie w rodzinie robotniczej, jego rodzice byli pracownikami przemys逝 tekstylnego. W dzieci雟twie by wiadkiem powolnego umierania matki na grulic, co odcisn窸o pi皻no na jego pniejszej tw鏎czoci, przesi隕ni皻ej motywem nieuniknionej mierci i kruchoci 篡cia. Po uko鎍zeniu szko造 pracowa w ksi璕arni i na w豉sn r瘯 kontynuowa nauk. Od 1919 r. zaanga穎wany by w dzia豉lno rewolucyjn, za co po delegalizacji czeskiego Komsomo逝 trafi do aresztu. Od 1921 r. pracowa dla prasy komunistycznej, pisywa do gazet Rovnost i Sratec. Od 1924 r. nale瘸 do awangardowej grupy Dev鮅sil i wsp馧redagowa jej pismo P嫳mo, w tym czasie pisywa tak瞠 dla Frondy. Du穎 podr騜owa, zwiedzi mi璠zy innymi W這chy i Francj. W 1936, w przededniu wojny domowej wzi像 udzia w zjedzie przedstawicieli kultury w Hiszpanii, a po powrocie do ojczyzny zaanga穎wa si w dzia豉lno na rzecz niesienia pomocy temu krajowi. Podczas II wojny wiatowej dzia豉 w lewicowym podziemiu, m. in. pisywa do nielegalnego Rud嶲o pr嫛a. Po wojnie zaanga穎wa si w polityk, pracowa w Ministerstwie Informacji i by pos貫m na sejm. W 1947 roku przewodzi delegacji pisarzy czeskich podczas wizyty w Polsce. Zosta wtedy odznaczony Krzy瞠m Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za zas逝gi w zbli瞠niu polsko-czechos這wackim. Rok pniej otrzyma nagrod polskiego Pen-Clubu za przek豉dy na j瞛yk czeski utwor闚 Mickiewicza. Zmar przedwczenie w Pradze w 1949 r. Pod koniec jego 篡cia, a szczeg鏊nie po mierci jego tw鏎czo by豉 mocno atakowana, szczeg鏊nie przez socrealist闚 i marksist闚. Doczeka豉 si ona si rehabilitacji dopiero po 1956 roku.

Pocz靖ki tw鏎czoci Halasa s silnie zwi頊ane z poetyzmem i brne雟kim od豉mem Dev鮅silu. Pod ich wp造wem debiutowa w 1927 tomikiem Sepia (Sepie). Bardzo szybko odszed jednak od ruchu awangardowego, a jego tw鏎czo zmieni豉 charakter. Ju w swoim drugim tomie Kogut p這szy mier (Kohout pla smrt)zwr鏂i si przeciwko cywilizacji technicznej i da wyraz swoim egzystencjalnym przemyleniom. Na tym etapie ch皻nie odwo造wa si do tw鏎czoci czeskiego romantyka Karela Hynka Machy. W wierszach Halasa cz瘰to pojawia造 si motywy mierci, rozk豉du i tragizmu 篡cia. W 1935 roku ukaza si jego poemat Stare kobiety (Star eny), w kt鏎ym w przejmuj鉍y spos鏏 ukaza samotno i pustk bytowania starych ludzi pozbawionych jakichkolwiek perspektyw. Kolejny etap tw鏎czoci zwi頊any by z jego dowiadczeniami wojennymi. Wprowadzi do swojej poezji krytyk faszyzmu i liczne odwo豉nia do patriotyzmu i ducha walki. Ch皻nie tak瞠 nawi頊ywa do czeskich bohater闚 narodowych, w tym chocia瘺y do XIX-wiecznej pisarki Bo瞠ny N骻covej (Nae pan Boena N骻cov). Po wojnie pojawi造 si motywy odzyskanej wolnoci i milcz鉍ego heroizmu ofiar faszyzmu. Po mierci Halasa, dopiero w 1957 roku ukaza si ostatni tomik I co? (A co?), w kt鏎ym po raz kolejny powr鏂i造 niepokoje egzystencjalne i pytania o sens 篡cia. Halas okaza si by prekursorem egzystencjalizmu i poezji nastawionej na rozwa瘸nia o przemijaniu i mierci na gruncie czeskim. Wielu poet闚 wzorowa這 si potem na jego tw鏎czoci, m闚i si nawet o tzw. linii Halasa, kt鏎a dzia豉豉 w Czechach w opozycji do surrealistycznie nacechowanej linii Nezvala. Opr鏂z poezji tworzy tak瞠 wiersze dla dzieci, pisywa r闚nie liczne eseje, uwagi o poezji sztuce, krytyki powi璚one malarstwu i sztukom plastycznym. Ponad to zajmowa si t逝maczeniami z literatury polskiej, rosyjskiej, w璕ierskiej i narod闚 Jugos豉wii.


Bibliografia:
Literatury zachodnios這wia雟kie czasu prze這m闚 1890-1990 T.2, red. Halina Janaszek-Ivanickova, Katowice 1999.
Magnuszewski J., Historia literatury czeskiej, Wroc豉w 1973