Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Tido Gapar (sk)

dodany: 16.08.2005 | przygotowa豉: Kamila Ragan


Tido Gapar (w豉ciwie Jozef Gapar; 07.03.1893-10.05.1972), s這wacki prozaik, eseista, publicysta; popularny cz這nek bratys豉wskiej bohemy. Studiowa na Akademii Handlowej w Martinie, ale studi闚 nie uko鎍zy. S逝篡 jako marynarz na Morzu Adriatyckim; pod koniec I wojny wiatowej mieszka w Wiedniu. Po wojnie by urz璠nikiem w Martinie i Bratys豉wie, a nast瘼nie dramaturgiem SND (S這wackiego Teatru Narodowego) oraz skarbnikiem Spolku slovenskch spisovate駟v, a w latach 1940- 1941 dyplomat w Szwajcarii. W 1941r. zosta szefem 猳adu propagandy, za co po wojnie skazano go na kar wi瞛ienia (do 1958). Po odzyskaniu wolnoci zamieszka w Nowych Zamkach.

Debiutowa zbiorem nowel Hana (1920). Zaraz po nim napisa kolejny - Karambol, kt鏎y jednak zosta wydany po pi璚iu latach. Wczeniej (1922) ukaza si zbi鏎 nowel o tematyce marynistycznej zatytu這wany Deput塶ia m輆vych.

Mimo charakterystycznego dla przedstawicieli m這dej generacji poprzewrotowej (w tym T. Gapara) buntu przeciwko regu這m konwencjonalnego opisu realistycznego to w豉nie realizm (rodzimy i wiatowy) by dla tw鏎czoci tego autora punktem wyjcia. Rownoczenie jednak jest w niej widoczny lyrizm z elementami impresjonizmu i ekspresjonizmu oraz ornamentalny, egzaltowany, patetyczny, prze豉dowany obrazami, symbolami i por闚naniami styl. Powtarzaj si motywy takie, jak kobieta, mi這, iluzja, zaw鏚, morze, a obok nich pojawiaj si elementy literatury narodowej i spo貫cznej oraz wspomnienia prze篡 wojennych. W takiej konwencji mieszcz si kolejne zbiory nowel: Buvi - buvi (1925) i Pri kr彄ovej studni (1929).

Natomiast w zbiorach erven kor墎 (1931; opis autentycznego buntu jugos這wia雟kich marynarzy z ko鎍a I wojny wiatowej) i N嫥ornici (1933; zapis prze篡 z wojny) styl jest prostszy, ale dekadencki obraz rzeczywistoci pozostaje.

Dla T. Gapara charakterystyczne jest tak瞠 zmys這we odbieranie wiata zewn皻rznego oraz romantyczny dualizm (przeciwie雟two dusza - wiat) - taki typ pisarstwa w s這wackiej prozie nazywany jest neoromantyzmem poprzewrotowym (poprevratov neoromantizmus).

Autor powi璚a si tak瞠 publicystyce, eseistyce i krytyce literackiej (dzie豉 takie, jak Trval svetl (1934), O 鋌m je re (1938)). Pozosta貫 utwory to: Zakliata hora (1931), V cudzine a in rozpr嫛ky (1935), Ve餒 rok (1939), Zlat fant嫙ia (1969), Pam酹i I (1998).


Bibliografia:
Slovn璭 slovenskch spisovate駟v, Praha 2000.