Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Jara (da) Cimrman (cz)

dodany: 27.09.2005 | przygotowa豉: Agnieszka 真k


Jeden z najznakomitszych geniuszy narodu czeskiego, okrelany mianem czeskiego Leonarda da Vinci (st鉅 te owo da przed nazwiskiem). By genialny we wszystkich naukach i sztukach, mechanice i filozofii, pedagogice i muzyce, ginekologii i teatrze, zoologii i poezji, meteorologii i doktrynie wojskowej.

Jara (da) Cimrman urodzi si w latach 1850-1870 w Wiedniu. Dok豉dnej daty urodzin nie uda這 si jak dot鉅 ustali, poniewa Cimrman podawa r騜ne daty, by zmyli rzesze epigon闚 i falsyfikator闚. Jego ojcem by czeski krawiec Leopold Cimrman, matk - austriacka aktorka Marlena Jelinek.

S鉅z鉍 z notatek w jego dzienniku, nie mia zbyt szczliwego dzieci雟twa: musia pobiera nauki w szkole czeskiej do po逝dnia, w szkole austriackiej natomiast po po逝dniu. Owa dwoisto j瞛ykowa odbi豉 si potem niekorzystnie na jego r瘯opisach, pisanych mieszanin obu j瞛yk闚, w kt鏎ych roi si od czechizm闚 i germanizm闚. Ta swoista dwuj瞛yczno wzbudzi豉 zastrze瞠nia austriackiego cimrmanologa, prof. Ericha Fiedlera, kt鏎y nie chcia uzna Cimrmana za geniusza czeskiego. Faktem jest, 瞠 do Czech uda這 si Cimrmanowi przyjecha dopiero u schy趾u 篡cia. Strawiwszy wiele lat na przemierzaniu ca貫go niemal wiata osiad wreszcie w Liptakowie - niewielkiej wsi nad Izer, gdzie postanowi umrze, dowodz鉍 tym wyborem swych patriotycznych uczu wobec swojej ojczyzny - B鐬men.

砰cie Jary (da) Cimrmana by這 niezwykle urozmaicone, niech zawiadcz o tym wybi鏎czo wybrane fakty, b璠鉍e jedynie znikomym procentem 篡ciorysu, kt鏎ym mo積a by obdzieli kilka, a mo瞠 nawet kilkanacie os鏏:

1886 rok - Po nieustannych tarciach mi璠zy ojcem a matk anga簑je si jako wony do polskiego cyrku Krakowiak i wyrusza z nim na wielkie tourn嶪 po Bliskim Wschodzie i p馧nocnej Afryce, w dwa lata potem zostaje zast瘼c dyrektora cyrku d/s programu pozazwierz璚ego;

1891 rok - Urz鉅 patentowy w Toronto przyjmuje jego pierwszy wynalazek - maszyn do pisania z okr鉚造m wa趾iem przesuwaj鉍ym si z prawa na lewo;

1893 rok - Studia filozofii praktycznej na uniwersytecie w Sztokholmie;

1901 rok - Uczestniczy w ekspedycji meteorolog闚 na Antarktyd i przeprowadza owocne badania nad poziomem inteligencji pingwin闚;

1913 rok - Zak豉da kurze fermy na przedmieciach Brukseli;

Posta Jary da Cimrmana powo豉li do 篡cia w 1966 roku trzej dziennikarze: Ladislav Smoljak, Zden幧 Sver嫜 i Ji齶 ebanek, z muzyk Karla Velebn嶭o, w audycji radia Brno - Spotkania w Winiarni Pod Paj隕iem. Popularno programu spowodowa豉 przeniesienie wyst瘼闚 autor闚 do jednego z brne雟kich kabaret闚 (tu powsta Teatr Jary Cimrmana), a nast瘼nie do Pragi.

Ka盥y spektakl zaczyna si od seminarium powi璚onego okrelonej dziedzinie tw鏎czoci Cimrmana, w czasie kt鏎ego kilku "uczonych" pan闚 wyg豉sza referaty, koreferaty, toczy si dyskusja. Cz seminarium stanowi prezentacja z 篡cia mistrza, w drugiej czci jest grany utw鏎 dramatyczny z odnalezionej literackiej spucizny Cimrmana, koresponduj鉍y z tematyk seminarium. Owe utwory to oczywicie miniaturowe parodie okrelonych gatunk闚 teatralnych, operuj鉍e absurdalnym dowcipem, groteskowymi postaciami, absurdaln akcj. W tej mistyfikacji bior udzia sami tw鏎cy postaci czeskiego geniusza oraz inni.


Bibliografia:
L. Smoljak, Z. Sver嫜 i J. ebanek, K. Velebn, Zapoznany geniusz czeski, t逝m. I. Bo速u i E. Witwicka, w: "Literatura na wiecie" 6/1973.
I. Bo逝, Teatr Jary Cimrmana, w: Literatury zachodnio這wia雟kie czasu prze這m闚 1890-1990. Przewodnik encyklopedyczny, pod red. H. Janaszek-Irani鋘ovej, t.2, Katowice 1999.