Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Obyczaje weselne w Bu貪arii

dodany: 07.04.2007 | autor: Katarzyna Kulik


Obrz璠y weselne mo積a podzieli na dwa etapy: zwi頊ane z zar璚zynami (gode) i zwi頊ane z weselem (svatba).

Zar璚zyny (gode) poprzedzone s wizyt pos豉鎍闚 w domu dziewczyny, kt鏎zy zasiadaj przy ogniu i grzebi w nim, co jest znakiem celu wizyty. Jako wyraz aprobaty gospodarze m闚i pomylimy, natomiast gdy odmawiaj, t逝macz, 瞠 dziewczyna nie jest jeszcze gotowa.

Zar璚zyny w wielu przypadkach nie dochodz do skutku po jednym spotkaniu. Wyr騜nia si malъk gode i goljam gode. Ustala si na nich warunki obu stron i wymienia dary ozdoby dla narzeczonej, prezenty dla narzeczonego. Spotkania te s otwarte, przy muzyce i pocz瘰tunku.

Zar璚zyny maj charakter zabiegu magicznego bukiet narzeczonej musi mie nieparzyst ilo z這tych monet; ojcowie 豉mi pit nad g這wami narzeczonych i dziel mi璠zy obecnych. Od pierwszego spotkania przy zar璚zynach kawaler i panna s narzeczonymi i mog spotyka si w ci鉚u dnia (w niekt鏎ych regionach nie mogli si widywa przed lubem).

Wesele rozpoczyna si zaproszeniem goci zapraszaj szwagier i kawaler ze strony narzeczonego i dziewcz皻a ze strony narzeczonej. Zapraszaj鉍y maj na ramionach r璚zniki i nosz naczynia z winem i w鏚k, kt鏎ymi cz瘰tuj goci. Rzadko wyst瘼uje zwyczaj zapraszania r闚nie obraz闚 wi皻ych i trzech drzew owocowych.

Obrz璠y lubne rozpoczyna zakwaszanie lubu przesiewanie du瞠j iloci m隕i, z kt鏎ej ugniata si chleb na dzie lubu. M隕 przesiewaj szwagierki, a w zagniataniu ciasta udzia bierze szwagier, kt鏎y miesza ciasto wie穎 ci皻ym kijem z na這穎n obr鉍zk pana m這dego. M隕 przesiewa si osobno w obu domach nowo瞠鎍闚. Opr鏂z zwyczajnego chleba wypieka si korowoje, ozdobione symbolicznymi figurkami, a w dniu zar璚zyn medenik.

Drugim elementem weselnym jest sztandar weselny, kt鏎y przygotowuj dziewcz皻a z bia貫j albo czerwonej chusty, zawi頊anej na pr璚ie, ozdobionej kwiatami, poz這conej jab趾iem lub cebul, czerwonymi nitkami i zio豉mi przeciw czarom. W Rodopach przygotowuje si lubne drzewko ga章zk sosnow lub wierkow, ozdobion nitkami, wst嘀kami, 篡wymi kwiatami, jab趾ami i poz豉canymi owocami. Przygotowuj j r闚ienice panny m這dej. Wtyka si j w bochenek chleba, nosi podczas lubnych pochod闚 i stawia przed honorowymi osobami. Wianki zak豉dane nowo瞠鎍om w cerkwi plecione s z ga章zek winoroli lub drzew owocowych i zdobione kwiatami, czerwonymi nitkami i zio豉mi.

W przeddzie lubu towarzyszki panny m這dej rozplataj jej w這sy, czesz i zn闚 zaplataj. Obrz璠owi temu towarzyszy piewanie pieni ludowych. Rzadko na weselu bu貪arskim ma miejsce turecki zwyczaj farbowania paznokci na czerwono.

Analogicznie do splatania w這s闚 panny m這dej, istnieje zwyczaj golenia pana m這dego goli go kawaler lub szwagier, a zwyczaj ten odbywa si na podw鏎ku przy muzyce. W這sy z brody chowa si, aby nie zabra ich z這dziej. Obyczaj ten oznacza koniec stanu kawalerskiego. Rzadko urz鉅za si po瞠gnalny wiecz鏎 kawalerski. Podczas tego spotkania kawalerowie gniot ciasto na piti, kt鏎e piek na ognisku. Podobny wiecz鏎 urz鉅za si w domu panny m這dej. W闚czas jej towarzyszki kr嘀 wok馧 niej i piewaj smutne pieni.

Ubieranie panny m這dej i zak豉danie zas這ny zakrywaj鉍ej twarz to ostatnia troska o ni przed opuszczeniem domu. Ubiera si j w najnowszy str鎩 wraz ze wszystkimi ozdobami. Gdzieniegdzie zak豉da si wieniec, kt鏎y przypomina wysok koron lub ma form aureoli. Najistotniejszy jest obrz璠 przykrycia panny m這dej czerwonym p堯tnem tak, by nic nie widzia豉 i by zabezpieczy j przed spojrzeniem obcych ludzi. Zas這n nak豉da ceremonialnie kuma, zanim przyjd uczestnicy lubu i zabior m這d. Obecnie zas這n zast瘼uje si tiulowym welonem, ale jeszcze do pocz靖ku XX wieku w okolicach Sofii twarz panny m這dej pokrywa造 cienkie warkoczyki ze srebrnymi monetami. Kiedy zabieraj pann m這d i zak豉daj jej zas這n, lub kiedy 瞠gna si ona ze swoj rodzin zazwyczaj p豉cze, co gdzieniegdzie nale篡 nawet do obowi頊ku. lub cerkiewny odbywa si w cerkwi i towarzysz mu r騜ne obyczaje ludowe.

Po przybyciu do domu panny m這dej uczestnicy wesela ze strony pana m這dego (np. szwagier) musz si o ni targowa. Po wykupie panna m這da 瞠gna si z rodzicami i domem ojca, a po wyjciu z domu wylewa si przed ni i za ni wod, aby 篡cie p造n窸o jej jak woda. Jest te zwyczaj rzucania na nowo瞠鎍闚 zbo瘸, prosa, orzech闚 lub suszonych owoc闚, a obecnie cukierk闚 i monet.

Nowo瞠鎍y wchodz do domu po bia造m p堯tnie lub innej tkaninie. W rzadkich wypadkach zamiast p堯tna rozk豉daj s這m, po kt鏎ej wysiadaj鉍 z wozu panna m這da musi przej. Gdy panna m這da wysi鉅zie z wozu, witana jest przez teciow, kt鏎a trzyma dwa bochenki, mas這, mi鏚 i owoce. Przekazuje je pannie m這dej, aby ta wesz豉 do domu z plonem. Panna m這da smaruje pr鏬 miodem i mas貫m symbolami urodzaju i dobroci. Wewn靖rz panna m這da spogl鉅a przez komin do g鏎y albo g這w o niego uderza, aby dzieci mia造 czarne oczy; podaje si jej ma貫 dziecko, kt鏎e obejmuje, ca逝je a nawet zmusza, by zap豉ka這.

W przesz這ci du瞠 znaczenie mia這 goveene polega這 ono na zachowaniu milczenia przez pann m這d przy jej nowych krewnych. Trwa這 to a do odwo豉nia podczas obrz璠u ludowego zwanego protavane.

Pierwsz noc nowo瞠鎍y sp璠zaj w osobnym pokoju, w kt鏎ym 堯磬o przystrajaj szwagierki, kt鏎e 蕨daj od pana m這dego okupu. W wielu regionach przyj皻e jest pods逝chiwanie i wr騜enie o p販i dziecka. W tym czasie m篹czyni zbieraj si, siadaj przy stole i ta鎍z taniec zwany 鋎kane na piper t逝czenie pieprzu. Po zako鎍zeniu tej czci wesela na pokaz wynosi si lubn koszul m這dej, a ka盥y pozostawia jej pieni鉅ze. Jako wyraz radoci przygotowuje si gor鉍, s這dzon i barwion na czerwono w鏚k obyczaj ten nazywa si blaga rakija lub sladka rakija. Jeli oka瞠 si, 瞠 panna m這da nie jest dziewic, wesele jest przerywane, gocie opuszczaj dom a kobziarz og豉sza nieszczcie. Czasami pann m這d oddawano z powrotem rodzicom, a nawet publicznie ha鎟iono.

Zdejmowanie zas這ny i wie鎍a pannie m這dej dokonywane jest zazwyczaj w poniedzia貫k. W tym celu siada ona w ogrodzie pod drzewem owocowym albo pod krzakiem r騜y. Zas這n zdejmuje si wa趾iem do ciasta to鋱lk, a zdj皻a zas這na wrzucana jest na drzewo i tam pozostaje przez pewien czas.

Odprowadzanie m這dej do wody jest obyczajem powszechnym i ma miejsce pod koniec wesela. Niesie ona naczynia do wody, jeli wod bierze ze studni lub fontanny, wtedy okr嘀a je trzy razy, k豉nia si, smaruje mas貫m, wrzuca do wody proso, zbo瞠, chleb lub pieni鉅ze i nabiera wod. Zwykle musi to robi kilkakrotnie, co ma j przyzwyczai do pracy domowej.

Obrz璠y weselne maj na celu przedstawienie dramatu m這dych, przejcia w nieznane. Cz瘰to maj one charakter zabieg闚 magicznych zaplatanie czerwonych nitek, stosowanie zi馧, czosnku, otaczanie panny m這dej dzie熤i, co ma jej zapewni p這dno. Stosunkowo niewiele jest element闚 religijnych.

Na podstawie:
Christo Vakarelski: Etnografia Bu貪arii. Kultura duchowa. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Wroc豉w 1965