Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Kr鏒ki zarys historii s這we雟kiego filmu

dodany: 23.12.2005 | autor: Maa Gutin / t逝m. Wiktor Janicki


W roku 1905, zaledwie dziesi耩 lat po projekcji 篡wych obraz闚 braci Lumiere, adwokat Karol Grossmann z miejscowoci Ljutomer nagra pierwsze dwa s這we雟kie dokumenty filmowe: Wyjcie z kocio豉 (Odhod od mae) i Targ w ljutomerze (Sejem v ljutomerju). Rok pniej ten pionier filmu s這we雟kiego sfilmowa sceny z w豉snego ogrodu pod tytu貫m W swoim ogrodzie (Na doma鋀m vrtu). Zapisy filmowe Grossmanna stanowi pocz靖ek barwnej historii s這we雟kiego filmu.

W roku 1931 Janko Ravnikar nakr璚i pierwszy s這we雟ki film pe軟ometra穎wy pod tytu貫m W kr鏊estwie Z這toroga (V kraljestvu Zlatoroga) wg. scenariusza Jua Kozaka, opiewaj鉍y pi瘯no s這we雟kich g鏎, w szczeg鏊noci alpejskiego szczytu Triglav. Siedem lat pniej powsta pierwszy film dwi瘯owy Dni m這dzie篡 (Mladinski dnevi) Maria Foerstera, kt鏎y udwi瘯owi s這we雟ki wynalazca i radiotechnik Rudi Omota. Film pokazuje zjazd i 獞iczenia gimnastyczne katolickiej m這dzie篡 w Lublanie. Dopiero po roku 1945 do sieci kin, finansowanych przez Socjalistyczn Republik S這weni w ramach by貫j Jugos豉wii, do章czy造 nowe instytucje, zajmuj鉍e si pa雟twow dystrybucj filmow (Vesna Film, 1946), systematyczn i planow produkcj filmow (Triglav Film 1946), a w roku 1950 wraz z czasopismem Film rozpocz窸a si r闚nie dzia豉lno publicystyczna. Pierwszy pe軟ometra穎wy film dwi瘯owy France tiglica Na swojej ziemi (Na svoji zemlji 1948), nakr璚ony w stylu filmu partyzanckiego, porusza temat wojny i rewolucji, przede wszystkim z punktu widzenia osobistych prze篡. Podobny gatunek prezentuj dwa pniejsze filmy: Dolina pokoju (Dolina miru 1956) tiglica i Do zobaczenia na nast瘼nej wojnie (Nasvidenje v naslednji vojni, 1980) ivojina Pavlovicia. W latach pi耩dziesi靖ych Joe Gale nakr璚i pierwszy film m這dzie穎wy KEKEC (1951), rok pniej nagrodzony z這tym lwem na Festiwalu Filmowym w Wenecji. W roku 1953 Frantiek ap stworzy pierwszy s這we雟ki przeb鎩 filmowy Vesna, kt鏎y w samej Lublanie obejrza這 100 000 widz闚. Lata sze熛ziesi靖e to w s這we雟kiej kinematografii okres film闚 autorskich. W roku 1961 powsta造 nowofalowy film Botjana Hladnika Taniec w deszczu (Ples v deju) i ekspresjonistyczna adaptacja powieci Cirila Kosma醀 pt. Ballada o tr鉉ce i ob這ku (Balada o trobenti in oblaku) France tiglica. Rok 1967 to szczyt jugos這wia雟kiej czarnej fali. Wtedy powsta造 modernistyczny film W papierowych samolotach (Na papirnatih avionih) Matjaa Klop鋱醀 i Byki zamkowe (Grajski biki) Joe Poga鋝ika, Kinematografia s這we雟ka lat sze熛ziesi靖ych prze篡wa豉 tak瞠 odrodzenie instytucjonalne: Lublana otrzyma豉 kinotek, zacz窸o wychodzi czasopismo Ekran, na Akademii Sztuki Teatralnej powsta Wydzia Re篡serii Filmowej i Telewizyjnej, w roku 1968 za這穎no S這we雟kie Archiwum Filmowe. Lata siedemdziesi靖e rozpocz窸y adaptacje filmowe dzie literatury s這we雟kiej, np. Czerwone k這sy (Rde鋀 klasje 1970) Pavlovicia czy Na stoku (Na klancu 1971) Vojka Duleti醀. Na fali ruchu hipisowskiego Hladnik podj像 temat wolnej mi這ci w filmie Maskarada (Makarada), kt鏎y cenzura wys豉豉 na p馧ki na ponad dziesi耩 lat. W latach osiemdziesi靖ych debiutowali re篡serzy Karpo Godina i Franci Slak. O ile postmodernistyczna Tratwa meduzy (Splav meduze, 1980) Godiny by豉 pr鏏 rozproszonej dramaturgii z elementami spektaklu, o tyle Slak w Czasie kryzysu (Krizno obdobje, 1981) pr鏏owa swych si w prymitywnym realizmie. W roku 1982 powsta tragikomiczny Czerwony boogie (Rde鋱 boogie) Godiny, kt鏎y mi璠zy innymi stara si zdemaskowa dzia豉nie propagandy politycznej.

Po uzyskaniu niepodleg這ci S這wenia przej窸a odpowiedzialno za subwencjonowanie czy (wsp馧)finansowanie s這we雟kiej produkcji filmowej. W 1994 roku utworzono Fundusz Filmowy Republiki S這wenii, zapewniaj鉍y sta貫 planowanie i dzia豉lno produkcji filmowej oraz jej dofinansowanie z bud瞠tu pa雟twa. Dzi瘯i filmom, kt鏎e odnios造 sukces w kraju i zagranic, takim jak Carmen (1996) Metoda Pevca, Ekspres, (Ekspres 1997) Igora terka, Stereotyp (Stereotip 1998) Damjana Kozole i Na luzie (V leru 1999) Janeza Burgera, s這we雟ki film znalaz swoje miejsce na mapie europejskiego i wiatowego filmu. W nowym tysi鉍leciu wyranie widoczny jest planowy rozw鎩 kinematografii, kt鏎y dla s這we雟kiego filmu oznacza przede wszystkim now jako. W roku 2001 S這wenia sta豉 si pe軟oprawnym cz這nkiem Euroimages, europejskiego funduszu wspieraj鉍ego koprodukcje. We wrzeniu tego samego roku Jan Cvitkovi za film Chleb i mleko (Kruh in mleko) otrzyma lwa przysz這ci. To by po filmie Kekec pierwszy wenecki lew w historii s這we雟kiej kinematografii. R闚nie inne filmy re篡ser闚 m這dej generacji otrzyma造 w ostatnich latach wa積e nagrody na festiwalach krajowych i zagranicznych, np. film Maji Weiss Stra積ik pogranicza (Varuh meje 2002), kt鏎y na festiwalu w Berlinie zosta uznany za film najbardziej innowacyjny. W roku 2003 fabularny film kr鏒kometra穎wy Stefana Arsenijevicia (A)torzija zdoby z這tego niedwiedzia na festiwalu w Berlinie, nagrod Europejskiej Akademii Filmowej Prix UIP i by nominowany do nagrody Ameryka雟kiej Akademii Filmowej.

Historia filmu s這we雟kiego by mo瞠 jest w pewnym sensie bardziej skomplikowana ni historia kinematografii wielkich narod闚 Mianowicie historie ma造ch kinematografii s cz瘰to historiami konkretnych film闚, kt鏎e tak瞠 z punktu widzenia polityki autorskiej czy ustale gatunkowych sk豉daj si raczej na mniejszy ni wi瘯szy dorobek, raczej na szereg r騜nic ni na zbi鏎 podobie雟tw i to zar闚no pod wzgl璠em ideowym jak i estetycznym. S這we雟ki film w szczeg鏊ny spos鏏 lawirowa pomi璠zy polityk a rozrywk, przemys貫m a estetyk, ideologi a sztuk. Silvan Furlan