Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Czeski teatr

dodany: 17.10.2005 | autor: Ma貪orzata Bienioszek


Ju w redniowieczu znane by造 formy teatralne na terenie ziem czeskich. Jak w ca貫j Europie, by to teatr liturgiczny, w kt鏎ym odgrywano biblijne historie. Tekst by w ca這ci cytatem z Pisma wi皻ego, wi璚 przedstawienia odbywa造 si w j瞛yku 豉ci雟kim, g堯wnie w kocio豉ch. Od XIV wieku zaczyna造 do tego teatru przenika elementy wieckie i j瞛yk czeski. W czasie husytyzmu rozw鎩 teatru by utrudniony, ale ju w XVI wieku by on praktykowany w szko豉ch. Z tego okresu pochodzi najstarszy budynek teatru M鮀tsk divadlo v esk幦 Krumlov z 1591 roku. Epoka baroku przynios豉 zmiany, bo do Czech zaczyna造 nap造wa obce trupy teatralne, szczeg鏊nie niemieckie, kt鏎e gra造 dla mieszcza雟kiej publicznoci. Wtedy ma te miejsce rozw鎩 dworskiego teatru, w ramach kt鏎ego najbardziej popularna by豉 opera. Kolejne budynki: 1737 rok Kotce v Praze i 1796 rok v Litomyli. Czeskie teksty, kt鏎e si zachowa造 z tego okresu, to: Rakovnick hra v嫕ocn, Komedie o tureck vojn, O sedlskej rebelii.

Nowa doba czeskiego teatru zwi頊ana by豉 z odrodzeniem narodowym. W roku 1771 grano sztuk Kne Honz璭. Innymi sztukami z tego okresu, kt鏎e si wspomina, s Odb駩lec z l嫳ky synovsk G. Stephaniho, B鷫tislav a Jitka V塶lava Th嫥a.

W teatrze Bouda na V塶lavsk幦 n嫥鮀ti, zbudowanym w 1786 roku, z kt鏎ym zwi頊ali si artyci pod opiek V塶lava Th嫥a (1765-1816), grano dramaty rycerskie i sztuki Szekspira, ale z powodu problem闚 finansowych i konkurencji teatr rozwi頊ano w 1789 roku. Inne teatry tego okresu to: Stavovsk divadlo i Divadlo U Hybern.

Lata dwudzieste XIX wieku to przejcie z ochotniczego charakteru aktor闚 na profesjonaln dzia豉lno. Inicjatorem tego by dramaturg Jan Nepomuk t髹anek (1783-1844). V塶lav Kliment Klicpera (1792-1859) to druga osobisto teatru czeskiego tamtego okresu. Pisa g堯wnie komedie, a jego zas逝g by這 to, 瞠 tworzy dzie豉 oryginalne nie wzoruj鉍 si na zagranicznych wzorach. Napisa m. in.: Vesolohra na most. Wsp馧czenie uznaje si go za zapowied dwudziestowiecznego dramatu absurdu.

Josef Kajet嫕 Tyl (1808-1856) dramaturg, t逝macz, re篡ser i aktor. Jego Fidlova鋘a zawiera pie Kde domov m齹, kt鏎a pniej sta豉 si hymnem narodowym. W latach pi耩dziesi靖ych XIX wieku rozwija豉 si g堯wnie literatura t逝maczona z innych j瞛yk闚, poniewa cenzura utrudnia豉 narodow tw鏎czo. W tym czasie przet逝maczono w ca這ci dzie豉 Szekspira. W 1862 roku mia這 miejsce otwarcie pierwszego, sta貫go teatru czeskiego. By nim Prozat璥n divadlo. Przewodzi mu Josef Ji齶 Kol嫫 (1812-1896). Aktorzy: Otlie Sklen暟ov-Mal, Jakub Seifert, Karel imanovsk.

Orodkiem czeskiego 篡cia teatralnego by Teatr Narodowy (Narodni divadlo 1883 rok). Pierwszym dyrektorem by: Frantisek Adolf Subrt (1849-1915). Do tego teatru przesz豉 ca豉 grupa najlepszych aktor闚. Aktorzy: Otlie Sklen暟ov-Mal, Jakub Seifert, Karel imanovsk, Jind鷡ch Mona, Vendel璯 Budil, Marie Bittnerov i Josef maha. Wr鏚 sztuk najwa積iejsze to: Nai furianti Ladislava Stroupenick嶭o, Jej Pastorky瀡 Gabriely Preissov, Gazdina roba Gabriely Preissov, Marya Aloise a Vil幦a Mrt璭.

Na pocz靖ku XX wieku w Teatrze Narodowym Jaroslav Kvapil (1868-1950) zacz像 prezentowa publicznoci dramaturgi symboliczn i impresjonistyczn. Sam Kvapil napisa m. in. sztuki: Princezna Pampelika i Rusalka. Za czas闚, kiedy Kvapil kierowa tym teatrem, jako aktorzy zaistnieli: Hana Kvapilov i Eduard Vojan. Oboje byli reprezentantami nurtu psychologicznego realizmu. W tym czasie oper Narodowego Teatru kierowa Karel Kova鷬vic. Kolejn scen tego teatru by這 M鮀tsk divadlo na Vinohradech. By這 to w roku 1907, a re篡serem, kt鏎y mia wielki wp造w na ten teatr by Karel Hugo Hilar. Propagowa on niemiecki ekspresjonizm.

W dwudziestoleciu mi璠zywojennym teatr dynamicznie si rozwija. Najwi瘯szym sukcesem by造 sztuki braci: Karla (1890-1938) i Josefa (1887-1945) apek. Tytu造 sztuk to: RUR, V駥 Makropulos, Ze ivota hmyzu. W latach trzydziestych Karol apek anga穎wa si przeciwko faszyzmowi, powsta造 sztuki takie jak: Matka, B璱 nemoc. Awangarda realizuje si w nowopowsta造m teatrze o nazwie Osvobozen divadlo. Powsta on w roku 1925, ale z politycznych powod闚 zawieszono jego dzia豉lno w roku 1938. G堯wnymi aktorami, ale tak瞠 dramaturgami byli w nim: Ji齶 Voskovec, Jan Werich. Innym tw鏎c sztuk by Jind鷡ch Honzl. Dramaty lat trzydziestych by造 zaanga穎wane politycznie i zwraca造 uwag g堯wnie na problem faszyzmu. Inn awangardow scen by teatr D34 za這穎ny przez E.F. Buriana. Burian by re篡serem, aktorem, piewakiem, kompozytorem i dramaturgiem. Wa積 postaci by w tamtym czasie tak瞠 Vlasta Burian.

W czasie drugiej wojny wiatowej prowadzone by造 awangardowe sceny: Divad幨ko pro 99 (1940-1941) i V鮅rn璭 (1941-1944). Teatr pos逝giwa si cz瘰to w tym okresie adaptacjami dzie literackich.

Po wojnie wp造w na dramaturgi mia socrealizm i takie te sztuki wystawiano na deskach. Prze這m lat pi耩dziesi靖ych i sze熛ziesi靖ych przyni鏀 rozw鎩 ma造ch, awangardowych scen, z kt鏎ych najwa積iejsze to:
Divadlo na z墎radl za這穎ne w 1958 roku, zwi頊ane z osob V塶lava Havla, kt鏎y pracowa tam w latach 1960 1965;
Za branou w nim pracowa dramaturg Otomar Krej醀, kt鏎y re篡serowa szereg wybitnych sztuk, jednak musia on emigrowa w 1973 roku i jego teatr rozwi頊ano;
Semafor zosta這 za這穎ne w 1959 roku przez dw鏂h aktor闚 o nazwiskach: Ji齶 litr i Ji齶 Such. By to oryginalny teatr nawi頊uj鉍y do dzia豉lnoci Voskovce i Wericha. Grano w nim poetyckie sztuki, kt鏎e 章czy造 w sobie popularne pieni, kabaret i baniowe spojrzenie. Zwi頊ani z tym teatrem byli: Miroslav Horn膻ek, Josef Dvo鸅k, Miroslav imek, Ji齶 Grossmann;
Rokoko;
inohern klub w Praze;
Divadlo na prov嫙ku v Brne;
Ypsilonka v Liberci;
Popularnoci cieszy造 si ma貫 formy, kt鏎e opatrzone by造 silnym podtekstem politycznym. W takich formach przodowa造: inohern klub w Praze, Divadlo na prov嫙ku v Brne, Divadlo J嫫y Cimrmana;

Specjalnoci, je瞠li chodzi o form teatru, kt鏎 Czesi mog poszczyci si w Europie s teatry lalkowe. Lalki by造 bardzo popularne w Czechach ju w redniowieczu. W XVIII wieku pojawili si pierwsi czescy lalkarze, kt鏎zy w璠rowali z przedstawieniami. Wa積 postaci by wr鏚 lalkarzy Mat骹 Kopeck (1775-1847). Renesans dla tego teatru mia miejsce na pocz靖ku XX wieku. Pojawi造 si sta貫 teatry, m.in. Divadlo Josefa Skupy v Plzni (1930 rok). Po wojnie przeni鏀 si on do Pragi i zmieni nazw na: Divadlo Spejbla a Hurvinka. Spejbl i Hurvinek s to najbardziej popularne lalki w Czechach. Spejbl by zrobiony wed逝g projektu Josefa Skupy, a wyrzebiony przez Karela Noska. Po raz pierwszy wyst雷i on w 1920 roku. Hurvinek zosta wyrzebiony w roku 1925 przez Gustava Noska. G這su u篡cza lalkom Josef Skupa (do roku 1956), potem Milo Kirschner, a wsp馧czenie Milan Kl嫳ek. Opr鏂z tego teatru bardzo popularny jest te: Drak z Radce Kr嫮ov. O popularnoci teatru lalek mo瞠 wiadczy wielka liczba takich scen w latach trzydziestych by這 ich a 1400. Od roku 1951 odbywaj si coroczne przegl鉅y teatr闚 lalek w Chrudimi. Tam te znajduje si najwi瘯szy zbi鏎 lalek i najwi瘯szy zbi鏎 ksi嘀ek na ten temat w tamtejszym muzeum lalkarstwa.


Bibliografia:
Co chcete v駤鮅 o esk republice, Praha 1999.