Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Piwo w Czechach

dodany: 11.10.2004 | autor: Marta Bana


Po staro篡tnej nazwie sumeryjskiej, kt鏎a okrela豉 zbo穎we napoje fermentowane nie zachowa si 瘸den nast瘼ca, poza mo瞠 jednym terminem hebrajskim shekar, kt鏎y oznacza stan alkoholowego upojenia. R闚nie zythum lub kurmi Egipcjan, kamon piwo z prosa Attyli, ksytho u Scyt闚 i kwas produkowany z 篡ta przez S這wian nie pozostawi造 po sobie lad闚 w nazewnictwie napoj闚. W pewnym okresie omal nie przyj窸a si cerveza Iberyjczyk闚, u篡czaj鉍 nazwy ulubionemu napitkowi Gall闚 cervoise.

Francuskie biere ma niezupe軟ie jasne pochodzenie. Mo瞠 wywodzi si ono z pnia germa雟kiego, od s這wa bewo w staroteuto雟kim czy bere w starosakso雟kim, albo od holenderskiego beura lub beuza, kt鏎e odnosz si do j璚zmienia, zbo瘸 kr鏊uj鉍ego w piwowarstwie. Ten sam r鏚這s堯w ma r闚nie staroangielskie okrelenia beor, u篡wane w tym samym czasie, co gallijskie cervoise.

Pierwsze wzmianki pisemne o piwowarstwie w Czechach pochodz z pocz靖ku XI w. Dokumenty z XI i XII w. wspominaj o uprawach chmielu, u篡wanego do aromatyzowania piwa. O tym, 瞠 czeski chmiel mia wyj靖kowy, delikatny aromat i niespotykany gorzki smak, dobrze wiedzia Karol IV, kt鏎y zakaza wywo瞠nia sadzonek tej roliny za granic. Przywilej warzenia piwa otrzyma造 najpierw tylko klasztory i miasta kr鏊ewskie. Jedynie mieszka鎍y tych miast mieli prawo do wyrabiania s這du oraz prowadzenia browar闚 i wyszynk闚. Pierwsze miejskie browary powsta造 w XIV w., podobnie jak cechy browarnik闚 i s這downik闚. Piwowarstwo nabra這 jeszcze wi瘯szego znaczenia w XVI w., gdy browary w swych posiad這ciach zacz窸a budowa r闚nie szlachta. Plantacje chmielu rozros造 si, a chmiel do dzi jest wa積ym artyku貫m eksportowym.

Piwa jasne powinny mie odpowiedni kolor, dlatego musz by dobrze filtrowane i klarowne. Piana to nie tylko ukoronowanie piwa, ale i wiadectwo jego jakoci. Piwo pozbawione piany albo jest gorszego gatunku, albo zosta這 zbytnio sch這dzone.

Ju od najdawniejszych czas闚 z這cisty nap鎩 s逝篡 r闚nie do przygotowywania najr騜niejszych potraw, zw豉szcza mi瘰nych. W piwiarniach nadal podawane s specjalne sery piwne oraz zak零ki na zimno (utopency, bia貫 kie豚aski w marynacie) i na ciep這.

W licznych browarach produkuje si przede wszystkim piwa jasne. Najwi瘯sze browary to: Prazdroj i Gambrinus z Pilzna, Staropramen z Pragi oraz Budvar z Czeskich Budziejowic. Ciemnego piwa o recepturze pochodz鉍ej z czas闚 redniowiecza mo積a si napi w Pradze U Flek (wyrabia si je tylko tutaj, od 1499 r.). S造nne jest tak瞠 praskie piwo z Bran璭a. Budziejowicki Budvar walczy na rynkach eksportowych z ameryka雟kim gigantem Budweiserem. Czesi m闚i ironicznie, 瞠 przed napiciem si budvara trzeba te kupi dwa kufle budwaisera, aby umy w nim r璚e.

O wysokiej pozycji Czech w piwowarstwie wiatowym od dawna decydowa造 dwie rzeczy: znakomita jako j璚zmienia z R闚niny Morawskiej oraz delikatna goryczka i wspania造 aromat chmielu z Usteku i Zateca, b璠鉍e wzorem jakoci na mi璠zynarodowym rynku. Chmiel uprawia si tu ponad tysi鉍 lat, zatem piwowarzy roku tysi璚znego byli zapewne jednymi z pierwszych, kt鏎zy u篡wali chmielowych szyszek do aromatyzowania swoich wyrob闚.

Na pocz靖ku XIV wieku pojawi造 si w Pradze cechy s這downik闚. Wtedy te zacz窸a gwa速ownie wzrasta liczba piwowar闚, kt鏎zy tworzyli wp造wowe korporacje. Pod koniec redniowiecza uwidacznia si wyrana troska o jako i ulepszenie produkcji, co znajduje wyraz w 闚czenie wydanych przepisach administracyjnych. Jedna z pierwszych publikacji dotycz鉍ych techniki warzenia piwa, kt鏎a ukaza豉 si w roku 1585, by豉 dzie貫m Czecha Tadeasa Hajka. Na badaniach naukowych jego rodaka, Frantika Poup, oparto wielkie przedsi瞝zi璚ia modernizacyjne, kt鏎e sta造 si wst瘼em do innowacji technologicznych i zbulwersowa造 ca造 wiat browarnik闚 XIX wieku.

Bracia Jecmen opracowywali w闚czas podstawy do wdro瞠nia procesu, nazwanego pniej czesk metod fermentacji dolnej, a profesor chemii, Balling, zaj像 si w roku 1830 badaniem enzym闚, co kapitalnie przyspieszy這 zrozumienie reakcji towarzysz鉍ych warzeniu piwa. Od nazwiska profesora z Pragi wzi窸a te nazw skala s逝蕨ca do pomiaru g瘰toci brzeczki (zawartoci cukru).

Czechy obok Wiednia i Monachium s pierwszym regionem, gdzie zastosowano metod dolnej fermentacji piwa. Dowiadczalne pr鏏y prowadzone w pi皻nastowiecznym browarze w Pilznie uwie鎍zone zosta造 w roku 1842 wyprodukowaniem z這cistego, mocno chmielonego i obficie pieni鉍ego si piwa, kt鏎e nazwano Pilsen Urquell. Bardzo szybko sta這 si ono mi璠zynarodowym wzorem nowego typu piwa, znanego dzisiaj wsz璠zie jako pils.

Browar Plznensk Prazdroj ci鉚le jeszcze pracuje, stanowi鉍 chlub Republiki Czeskiej i zarazem niebagatelne r鏚這 dewiz p造n鉍ych z eksportu jego wyrob闚. U篡wana tu woda zawiera bardzo ma這 soli mineralnych, jej mi瘯ko korzystnie podkrela aromat chmielu (stosowanego w du篡ch ilociach), 豉godz鉍 jednoczenie gorzki smak samego piwa. Czeski pils fermentuje w niskich temperaturach w otwartych kadziach drewnianych, dojrzewa w piwnicach wykutych w skale, gdzie utrzymuje si sta豉, bliska zerowej temperatura. Niezwyk豉 jest zapachowa finezja tego piwa, szczeg鏊nie gdy jest podawane z beczki.

Po upadku systemu socjalistycznego nad prywatyzowanym browarem pilzne雟kim pr鏏owa造 przej寞 kontrol firmy zagraniczne (zw豉szcza holenderskie Heineken i Grolsch), ale wobec oburzenia ca貫go spo貫cze雟twa miasto i rz鉅 znalaz造 rodki, by ten prawdziwy skarb narodowy, jakim jest Pilsen Urquell, pozosta ca趾owicie w r瘯ach Czech闚. Drugi browar Pilzna, Gambrinus, produkuje piwo niemal r闚nie dobre, jak jego s造nny konkurent.

Z braku odpowiedniego b鏀twa piwowarzy obrali sobie kr鏊a w osobie mitycznego Gambrinusa, kt鏎y z wielkim kuflem w r瘯u dosiada beczki piwa. Posta ta pojawia si po raz pierwszy w poemacie Burharda Waldisa, wydanym w Norymberdze w roku 1543. Zazwyczaj uto窺amia si go z ksi璚iem Brabantu Janem Pierwszym, zwanym te z 豉ci雟ka Primus, kt鏎y w XIII wieku celebrowa wygrane bitwy wspania章 uczt, gdzie przede wszystkim kr鏊owa這 piwo. Cho nie jest on udokumentowan postaci historyczn, kimkolwiek jednak by, w redniowieczu imi Gambrinus znano w ca貫j Europie. Odwo造wano si do niego tak瞠 w wieku XIX, wykorzystuj鉍 jego dobroduszny wizerunek symbol weso貫j biesiady przy pe軟ych kuflach do reklamy 闚czesnych piw.

Innym miastem znanym ze swojego piwa s Czeskie Budziejowice, dawny austro-w璕ierski Budweis, od kt鏎ego wzi窸a nazw firma Budvar i podstawowy jej wyr鏏, Budweiser. Identycznie nazwano te jedno z piw ameryka雟kich wytwarzane od ponad stu lat przez firm Anheuser-Busch. Obie wytw鏎nie tocz odwieczny sp鏎 o wy章czno tej nazwy. Proces zwi頊any z ustaleniem nazwy zacz像 si dok豉dnie w r. 1842. Do tego czasu, wszystkie warzone na wiecie piwa by造 ciemne lub przynajmniej czerwonawe, nieklarowne. Ciemne s這dy dodawa造 piwu smaku, a w tym czasie by造 r闚nie sposobem na ukrycie braku klarownoci wynikaj鉍ej z niestabilnoci dro盥篡.

W 1842 r. miejscowy browar w Pilznie, pozostaj鉍y w owych czasach w豉snoci miasta, wyprodukowa pierwsz na wiecie z這cist, klarown odmian piwa dzi瘯i fermentacji dolnej. Sta這 si to w czasie, gdy nieprzezroczyste kamionkowe lub metalowe naczynia do picia zaczyna造 ust瘼owa masowo produkowanym wyrobom ze szk豉. Czechy by造 w owym czasie czci przede wszystkim niemieckoj瞛ycznej monarchii habsburskiej. Picie piwa w stylu Pilsner wkr鏒ce sta這 si szczytem elegancji w ca貫j niemieckoj瞛ycznej Europie oraz poza ni. Zanim podj皻o kroki w celu ochrony nazwy handlowej, by這 ju za pno.

Kiedy ameryka雟ki browarnik, Adolphus Busch, podr騜owa po ca貫j Europie pod koniec XIX wieku, zapoznaj鉍 si z technikami produkcji piwa jasnego, szczeg鏊nie rozsmakowa si w piwie z miasta zwanego po niemiecku Budweis (Czeskie Budziejowice), w kt鏎ym niegdy znajdowa si browar czeskiego dworu kr鏊ewskiego. Zdecydowa si on wykorzysta ten fakt, promuj鉍 w Ameryce w r. 1876 swojego Kr鏊a Piw. Mia wystarczaj鉍o du穎 rozs鉅ku, aby zastrzec nazw Budweiser. Podobnie zastrze穎na jest tak瞠 inna nazwa handlowa Buscha, odnosz鉍a si do bardzo wysokiej jakoci piwa Michelob (od s這wackiego miasta zwanego dzi Michalovce).

Jako znani piwosze, kt鏎zy niemal dor闚nuj Niemcom, Czesi maj znakomite piwa, g堯wnie jasne. Ich produkcja skupia si przede wszystkim w du篡ch miastach, pocz預szy od Pragi, gdzie do najpopularniejszych nale篡 klasyczny Staropramen z browaru Smichov oraz kilka gatunk闚 firmowanych przez wytw鏎ni Bran璭. Podobnie jak Monachium, Praga jest miastem, kt鏎e koniecznie powinni odwiedzi amatorzy piwa. Najstarsza praska tawerna, U Flek, pochodzi z XV wieku. Do dzi warzy si tam na miejscu rozmaite rodzaje piw, przede wszystkim o barwie ciemnego bursztynu.

Z Karlowych War闚 (dawny Karlsbad) pochodzi tak zwane piwo biologiczne, w Brnie powodzeniem cieszy si marka Brnensk Drag (Brne雟ki Smok), Ostrawa szczyci si browarami Radegast i Ostarvar, znane ze swoich wyrob闚 s tak瞠 miasta Jezek i Starobrono. Ci, kt鏎zy mieli okazj degustowa w Czechach te piwa, mogli przekona si o ich wysokiej jakoci i subtelnych r騜nicach smakowo-zapachowych, zale積ych od s這du i chmielu.


Bibliografia:
HBoles豉w Pilarek, Tajemnice piwa, Toru 2000
Michael Jaduou, Piwa. Przegl鉅 gatunk闚, Bielsko-Bia豉 1994