Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Sob鏒ka

dodany: 27.10.2003 | autor: Aleksandra Kozub


Noc wi皻oja雟ka, zwana dawniej Kupa章 czy sob鏒k, wywodzi si z poga雟kich obrz璠闚 S這wian. Obchodzona by豉 zawsze w wigili w. Jana.

Kwesti sporn pozostaje czy Kupa豉 by豉 imieniem bogini p這dnoci, czy te nazwa wi皻a wzi窸a si od k雷ieli, kt鏎a wed逝g tradycji do dnia w. Jana by豉 zakazana. Aleksander Brckner odrzuci pogl鉅 o istnieniu b鏀twa o tej nazwie. Twierdzi natomiast, 瞠 na Rusi zwano tak k雷iel, kt鏎a mia豉 by nawi頊aniem do chrztu w Jordanie.

Niejasne jest tak瞠 pochodzenie terminu sob鏒ka. Prawdopodobnie tym mianem okrelano soboty przed Zielonymi wi皻ami.

Z noc wi皻oja雟k zwi頊anych jest wiele obrz璠闚, jednym z nich s ognie sob鏒kowe. W t najkr鏒sz noc w roku, zgodnie z pras這wia雟kimi wierzeniami, z貫 moce stara造 si przej寞 w豉dz nad wiatem. Ludzie, aby temu zapobiec, rozpalali nad brzegami rzek i jezior ogniska, kt鏎ych blask mia odstrasza z貫 duchy i czarownice. P這mie z takiego ogniska zabierano pniej do domostwa, co mia這 zapewni ochron do nast瘼nego wi皻a Kupa造.

Ogie, opr鏂z ochrony, symbolizowa tak瞠 rodz鉍 si mi這. Popularne by這 wr鏚 m這dzie篡 skakanie przez ognie sob鏒kowe. Mia造 one jeszcze jedno praktyczne zastosowanie: pomaga造 nie tylko pozby si z造ch mocy, ale tak瞠 ustrzec byd這 od wszelakich chor鏏. W tym celu wrzucano do ognia suszone zio豉 i przep璠zano po nim byd這.

Wraz z nastaniem ery chrzecija雟twa na ziemiach S這wian, ognie sob鏒kowe oficjalnie palone by造 ku czci w. Jana, cho ich poga雟ki rodow鏚 by oczywisty. Koci馧 przez wieki stara si zwalcza poga雟kie praktyki zwi頊ane z noc wi皻oja雟k. wiadczy o tym na przyk豉d zakaz kocielny z roku 1420 przeciw ta鎍om nocnym w soboty i wigili w. Jana.

Pniejszym od palenia ognia by zwyczaj puszczania wiank闚 na wod. By on szczeg鏊nie popularny na wsiach nadwila雟kich. Polski etnograf, Adam Fischer, tak go opisa: Dziewcz皻a wychodz o zmroku i rzucaj wianki. Jeli wianek zostanie schwytany przez czyhaj鉍ych rybak闚 i m這dzie, jest to pomylna przepowiednia dla dziewczyny, a jeli sp造nie swobodnie po toniach Wis造, smutna to wr騜ba, 瞠 w najbli窺ze zapusty jeszcze m篹a nie dostanie.

Puszczanie wiank闚 wi頊ano tak瞠 z legend o Wandzie, c鏎ce kr鏊a Kraka, kt鏎a nie chc鉍 polubi Niemca utopi豉 si w wodach Wis造. Wianki, wrzucane przez dziewcz皻a do rzeki, mia造 towarzyszy Wandzie w toniach wodnych.

W XIX wieku zwyczaj puszczania wiank闚, w nieco zmienionej formie, rozpowszechni si w miastach. Kultywowa造 go g堯wnie cechy rzemielnicze. Do rzucanych wiank闚 przyczepiano wierszyki i weso貫 fraszki.

Z noc wi皻oja雟k nierozerwalnie 章czy si legenda o kwiecie paproci. Zakwita on tylko w t jedyn noc i jest chroniony przez z貫 duchy, dlatego tak trudno go odszuka. Jednak tego, komu si to uda czeka nagroda: spe軟ienie 篡cze i otrzymanie mocy odnajdywania skarb闚.

W czasie sob鏒ki zbierano r騜norodne zio豉 zwane wi皻oja雟kimi. Dziewcz皻a obwi頊ywa造 si bylic, kt鏎a chroni豉 przed b鏊ami g這wy i krzy瘸 w czasie 輳cia. W豉ciwoci mi這sne posiada j瞛ycznik (nasi瞛rza). Aby zdoby mi這 ukochanego, dziewczyna musia豉 i po ziele dok豉dnie o p馧nocy, nago, a przy zrywaniu wypowiedzie zakl璚ie: Nasizrak, rw ci smiele pi璚i palcy, sz鏀t d這ni, niech si ch這pcy za mn goni.

Obchody sob鏒kowe ko鎍zy這 wi皻o Piotra i Paw豉, obchodzone 29 czerwca. Dzie ten powszechnie uwa瘸ny by za pechowy, gdy patronuje mu dw鏂h wi皻ych. Panowa這 przekonanie, i tego dnia woda jest szczeg鏊nie niebezpieczna, dlatego z daleka omijano wszelkie rzeki i jeziora.


POWIEDZENIA SOB紘KOWE:
Ju Jan ochrzci wszystkie wody, umyjcie si dla och這dy
Na wi皻ego Jana woda ogrzana
Chrzest Jana w deszczowej wodzie trzyma zbiory na przeszkodzie
Na wi皻ego Jana s這鎍e k豉nia si ziemi dwa razy


Na podstawie artyku逝 Sob鏒ka Agnieszki Bartoszewskiej z czasopisma Czwarty wymiar.