Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Kulturowe i duchowe dziedzictwo marenberskiego zakonu dominikanek na ziemiach s這we雟kich

dodany: 01.03.2002 | autor: Katarzyna Goraus


Chrzecija雟two od pocz靖ku swojego istnienia umo磧iwia這 kobietom powi璚enie swego 篡cia Bogu, wynosz鉍 na o速arze ascetki, dziewice, m璚zennice za wiar. W celu umo磧iwienia pe軟iejszego zespolenia z Bogiem zacz窸y powstawa instytuty zakonne czyli zatwierdzone przez w豉dz kocieln zorganizowane wsp鏊noty 篡cia m篹czyzn i kobiet, kt鏎zy w odpowiedzi na specjalne powo豉nie Bo瞠, odchodzili od zwyk造ch warunk闚 篡cia wieckiego, aby w zamkni璚iu przed wiatem i tym wszystkim co na tym wiecie z貫, mogli nape軟ia si dobrem i 豉sk w pobli簑 Boga. A tak瞠 kierowani mi這ci do Niego, powi璚i si Mu ca趾owicie poprzez modlitw, wyrzeczenia i r騜ne formy s逝瘺y ludziom, Kocio這wi i wiatu.

疾雟kie zgromadzenia zakonne do XIII w. powstawa造 w oparciu o regu造 zakon闚 m瘰kich jak np. benedyktynki, dominikanki, klaryski. By造 cz瘰to nazywane drugimi zakonami. W pniejszym okresie zakony 瞠雟kie zak豉dane by造 r闚nie niezale積ie od m瘰kich i tworzy造 w豉sne regu造. Jednak zawsze najwa積iejszym warunkiem dla 篡cia zakonnego by這 powo豉nie - odnajdywanie w sobie tego subiektywnego, odczuwanego przez siebie wymiaru powo豉nia do p鎩cia ladami Boga. 疾雟kie klasztory by造 miejscami modlitwy, medytacji oraz kulturowej i spo貫cznej dzia豉lnoci. Apostolstwo si鏀tr polega這 nie tylko na wykonywaniu funkcji spo貫cznych s逝蕨cych okolicznym mieszka鎍om, lecz r闚nie na dawaniu wiadectwa 篡cia powi璚onego Bogu, o篡wionego mi這ci do Niego, modlitw i pokut.

W czasach redniowiecza na ziemiach s這we雟kich powsta造 trzy 瞠雟kie wsp鏊noty dominikanek, a mianowicie klasztor w Studenicach, klasztor w Velesovem ko這 Kamnika,oraz w Marenbergu - miejscowo po這穎na w Drawskiej dolinie. Klasztor w Marenbergu nale瘸 do najstarszych i najwa積iejszych pod wzgl璠em gospodarczym i kulturowym instytucji kocielnych na terytorium dzisiejszej p馧nocno - wschodniej S這wenii. Za這穎ny zosta w 1251 r. przez bardzo wp造wowego arystokrat Zygfryda Marenberskiego, pozostaj鉍ego w cis造ch zwi頊kach zar闚no z w豉dz wieck jak i kocieln, kt鏎a za jego czas闚 odegra豉 decyduj鉍 rol w historii ziem s這we雟kich. Zygfryd Marenberski i jego matka Gizela za這篡li zakon si鏀tr, 篡j鉍ych na podstawie regu w. Augustyna i zgodnie z prawami dominika雟kiego porz鉅ku, kt鏎ego naczelnym zadaniem jest naladownictwo przyk豉du ubogiego 篡cia i sposobu nauczania Chrystusa i Aposto堯w. w. Tomasz z Akwinu uj像 to powo豉nie w formule: Contemplata aliis tradere co oznacza przekazywa innym owoce modlitewnego spotkania z Bogiem. Takie powo豉nie wymaga harmonijnego zespolenia stylu 篡cia, modlitwy, poznawania prawdy Bo瞠j i nauczania.

Ze wsp鏊noty dominikanek wywodzi si jedna z najwspanialszych redniowiecznych si鏀tr, a mianowicie w. Katarzyna z Sieny (1347-1380), kt鏎a by豉 we wszystkim wiern i umi這wan c鏎k w. Dominika, a jej nauczanie duchowe by這 g喚bokie doktrynalnie i naprawd scholastyczne. w. Katarzyna z Sieny by豉 podobnie jak jej duchowny ojciec w. Dominik, aposto趾 kontemplatywn. Na koniec XIV w. przypada okres najwi瘯szego rozkwitu marenberskiego klasztoru dominikanek, kiedy to umocni on ju swoje materialne i duchowe po這瞠nie, na terytorium 闚czesnej S這wenii. Niestety wiek XV zes豉 na Drawsk dolin czas niepokoj闚 spowodowanych w g堯wnej mierze spo貫cznymi niesnaskami pomi璠zy szlacht i arystokracj. Druga po這wa XV wieku to pocz靖ek wielokrotnych grabie盧zych najazd闚 tureckich i bezlitosnego pustoszenia ziem i zasob闚 klasztornych. Jednak mimo tak burzliwych czas闚 i niesprzyjaj鉍ych okolicznoci spo貫cznych, marenberskie dominikanki nie zrezygnowa造 ze swego duchowego pos豉nnictwa. Wzorem w. Katarzyny z Sieny, kt鏎a nie tylko modlitw i s這wem wyra瘸豉 swe zatroskanie o zbawienie wiata, ale te nios豉 bezinteresown pomoc chorym i cierpi鉍ym. Zakonnice z marenberskiego klasztoru nie zwa瘸j鉍 na gro蕨ce niebezpiecze雟twa r闚nie stara造 si podejmowa g這szenie Chrystusowej Prawdy popartej czynem mi這ci bliniego. Na szczeg鏊n uwag zas逝guje ich dobroczynna i medyczna dzia豉lno, kt鏎a niew靖pliwie rozwija豉 si dzi瘯i powstaniu klasztornej apteki, w kt鏎ej siostry przygotowywa造 leki, ratuj鉍e zdrowie i 篡cie nie tylko wsp馧mieszkanek klasztoru, a tak瞠 okolicznej ludnoci. Ogromny wk豉d w powstanie i sprawne funkcjonowanie klasztornej apteki mia豉 siostra Maria Suzana Andrian i jej nast瘼czyni Katarzyna Suzana Grotta. Klasztorna kronika przytacza, 瞠 w 1679 r. w trakcie szalej鉍ej epidemii d簑my, kt鏎a dziesi靖kowa豉 s這we雟k ludno, klasztor w Marenbergu zapewnia 篡wno, odpowiedni opiek medyczn oraz lekarstwa. Zajmowa si r闚nie przygotowaniem godziwych poch闚k闚. Swoj ofiarnoci marenberskie siostry da造 dow鏚, 瞠 istot doskona這ci chrzecija雟kiej powinna by mi這 do Boga i bliniego. Jeli chodzi o dzia豉lno charytatywn to najpe軟iej rozwija豉 si ona w przyklasztornej portierni, gdzie najbardziej potrzebuj鉍y otrzymywali pomoc w postaci datk闚 pieni篹nych lub 篡wnoci. Przed portierni znajdowa這 si tak瞠 specjalne miejsce, gdzie najbiedniejsi mogli spo篡wa sw鎩 codzienny posi貫k. Poniewa klasztor w Marenbergu zaliczany by do bogatszych instytucji zakonnych, m鏬 w pe軟i rozwija wy瞠j wymienione formy dzia豉lnoci charytatywnej, udoskonalaj鉍 tym samym swoje zakonne regu造. Dominikanki podobnie jak inne wsp鏊noty zakonne, zajmowa造 si r闚nie przepisywaniem starych ksi鉚 jak i pisaniem kronik, kt鏎e dokumentowa造 ich szerok dzia豉lno oraz ukazywa造 codzienne 篡cie si鏀tr. O ksi嘀kowym bogactwie marenberskiego klasztoru wiemy jedynie z zachowanych r瘯opis闚 oraz nielicznych wzmianek historycznych. Zachowane przedmioty i materia ksi嘀kowy nie odzwierciedlaj w pe軟i duchowego i materialnego dorobku klasztoru przez stulecia gromadzonego przez poprzedniczki si鏀tr, albowiem klasztor wielokrotnie ucierpia z powodu po瘸r闚 i najazd闚 tureckich. Jednak nie ma w靖pliwoci, 瞠 marenberskie dominikanki zajmowa造 si przepisywaniem tekst闚 o czym wiadcz liczne r瘯opisy pochodz鉍e z XVII i XVIII wieku, niestety ich autorki pozosta造 anonimowe. Najstarszy zachowany r瘯opis pochodzi z XV wieku, jest to niemiecki psa速erz z brakuj鉍ym zako鎍zeniem, kt鏎y ze wzgl璠u na swoj tre przyci鉚n像 uwag historyk闚 literatury. Z tamtego okresu pochodzi tak瞠 pie pochwalna ku czci Przenajwi皻szej Tr鎩cy. Ze wzgl璠u na zawarto treciow bardziej drogocenna od r瘯opis闚 jest kronika klasztorna Marenbergerischer Lst Garthen, kt鏎 w latach 1686-1712 pisa豉 nieznana z imienia i nazwiska marenberska siostra. Wiadomo jedynie, 瞠 w 1704 roku nie mia豉 jeszcze sze熛ziesi璚iu lat i, 瞠 bardzo uskar瘸豉 si na swoje czasy, kt鏎e jej zdaniem zmienia造 si na gorsze co udowadnia豉 m闚i鉍 mi璠zy innymi, 瞠: wszystkie kobiety nosi造 drogocenne ubrania i nie mo積a by這 ju odr騜ni mieszczanki od szlachcianki Te s這wa wskazuj r闚nie na szlachecki stan anonimowej autorki kroniki, kt鏎ej g堯wnym celem by這 wznoszenie bo瞠j chwa造, jak i to, aby siostry znalaz造 w jej dziele s這wa duchowego pocieszenia. Wraz z wynalezieniem druku w po這wie XV wieku klasztor marenberski powi瘯szy tak瞠 swoj bibliotek o now literatur, na kt鏎ej wychowa這 si ca貫 pokolenie s這we雟kich dziewcz靖. Z inwentarzowych spis闚 wynika, 瞠 ksi嘀ki zakonnic jak i r瘯opisy by造 przechowywane nie tylko w bibliotece, lecz tak瞠 w innych miejscach klasztoru. Rytualne ksi璕i s逝蕨ce do codziennych obrz璠闚 kocielnych mia造 swoje miejsce w zakrystii lub na ch鏎ze. By造 to mi璠zy innymi dwie ogromne ksi璕i bractwa w. J霩efa, sze msza堯w i sze ksi鉚 s逝蕨cych obrz璠om piewania pieni chora這wych. Niestety w 1780 roku po瘸r zniszczy ogromn cz kulturowego i duchowego dorobku marenberskich dominikanek. Zachowane teksty wskazuj i siostry wykazywa造 si licznymi r璚znymi umiej皻nociami, wr鏚 kt鏎ych mo瞠my wymieni szycie szat liturgicznych oraz produkcje wiec. W 1703 roku za spraw 闚czesnej przeoryszy klasztoru Katarzyny Suzany Grotty nauczy造 si r闚nie sztuki introligatorskiej. Marenberski zakon dominikanek odegra ogromn rol w procesie ukszta速owania 篡cia gospodarczego i duchowego w obr瑿ie Drawskiej doliny jak i na szerszym terytorium s這we雟kiej Karyntii i Styrii, ju od momentu swojego powstania w XIII wieku, a do likwidacji za czas闚 panowania J霩efa II w 1782 roku. Za這篡ciel zakonu jak i ca豉 rodzina Marenberska w這篡li ogromny wk豉d w jego rozw鎩. Dzi瘯i czemu sta on si jedn z wa積iejszych pod wzgl璠em duchowym i gospodarczym instytucj wr鏚 innych klasztor闚 na ziemi styryjskiej. Przez stulecia wykszta販i豉 ona ogromn liczb dziewcz靖, kt鏎e albo opuszcza造 klasztorne mury powracaj鉍 do 篡cia wieckiego, albo zostawa造 zakonnicami, dzi瘯i czemu zyskiwa造 dodatkowe wykszta販enie, ucz鉍 si mi璠zy innymi piewu oraz 豉ciny, kt鏎a by豉 podstawowym j瞛ykiem liturgicznym. Zakon marenberski by jednym z nielicznych 瞠雟kich rodk闚 kszta販enia w Styrii i Karyntii. Zachowanym wiadectwem duchowej, kszta販鉍ej oraz spo貫cznej dzia豉lnoci zakonu dominikanek na ziemiach s這we雟kich jest kronika Marenbergerischer Lst Garthen. Jej tekst dowodzi, 瞠 dominikanki intensywnie zajmowa造 si komponowaniem muzyki sakralnej, kszta販i造 piew chora這wy, gra造 na wielu instrumentach. O pimienniczej dzia豉lnoci si鏀tr wiadcz jedynie zachowane r瘯opisy z XVII i XVIII wieku, kt鏎e do dzi przechowywane s w uniwersyteckiej bibliotece w Grazu. Marenberskie siostry piel璕nowa造 w sobie ca趾owite oddanie si Bogu przez luby zakonne: czystoci, ub鏀twa i pos逝sze雟twa, troszczy造 si o modlitewn, najbardziej osobow, intymn wi z Chrystusem, a tak瞠 podejmowa造 si kontynuacji dzie豉, kt鏎e Jezus zapocz靖kowa na ziemi - nazywa si to og鏊nie apostolstwem, czyli m闚i鉍 j瞛ykiem dominika雟kiej duchowoci: trosk o zbawienie siebie i innych. Charytatywna i g喚boko spo貫czna dzia豉lno marenberskich dominikanek, ich troska o owiat zw豉szcza biednych rodowisk wiejskich, bezgraniczne oddanie w niesieniu pomocy chorym i potrzebuj鉍ym jest wiadectwem g喚bokiego zrozumienia stwierdzenia, 瞠 wiara bez uczynk闚 jest martwa.

Klasztory odegra造 i nadal odgrywaj bardzo wa積 rol w wychowaniu ludzi i ca造ch spo貫cze雟tw. One to wykszta販i造 i zachowa造 od zagro瞠 Europ, b璠鉍 nie tylko miejscami modlitwy, ale tak瞠 siedzibami nauki i sztuki, gdzie przepisywano stare ksi璕i tzw. skryptoria z 豉ci雟kiego scribere-pisa, tworzono nowe biblioteki, gdzie istnia造 pracownie malarstwa, rzeby, gdzie nauczano szeregu umiej皻noci praktycznych, rzemielniczych, gdzie kszta販ono specjalist闚 w r騜nych dziedzinach wiedzy. Podczas wojen i powsta by造 miejscem schronienia i ocalenia, punktem pomocy lekarskiej i innej, a w czasach pokoju i sprzyjaj鉍ych okolicznoci wyrasta造 jako orodki rozmaitej tw鏎czej pracy, a nade wszystko jako miejsca, gdzie ludzie poszukuj i znajduj Boga.