Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Ostatnie dni Tesli

dodany: 15.09.2006 | autor: ㄆkasz Wieczorek


W pa雟twa r璚e oddaj jeden z ca貫j serii artyku堯w, jakie zosta造 opublikowane na 豉mach internetowego serwisu serbskiego koncernu medialnego B92 z okazji 150 rocznicy urodzin Nikoli Tesli, wielkiego naukowca, dumy Serbii, Chorwacji i Ameryki; postaci cenionej do dzi na ca造m wiecie.

Zdecydowa貫m si na przet逝maczenie i przedstawienie polskiemu czytelnikowi w豉nie tego artyku逝 ze wzgl璠u na jego oryginalny charakter. Przyci鉚a uwag jego kompozycja (kt鏎a zosta豉 w ca這ci zachowana), jak i zawarte w nim informacje. Takie, kt鏎ych nie odnajdzie si w zwyk貫j encyklopedii.

Zach璚am wi璚 do lektury i jednoczenie zapraszam do zapoznania si z kr鏒k notk biograficzn Nikoli Tesli, kt鏎 mo瞠cie znale pa雟two w naszym serwisie w dziale s豉wni S這wianie.


Ostatnie dni Tesli

Ostatnie lata swojego 篡cia Nikola Tesla sp璠zi jak i jego wi瘯szo pracuj鉍. Tak jak wczeniej, nadal mieszka w hotelu, a z rodziny najbli窺zy by mu siostrzeniec Sava Kosanovi.

Mo積a by pomyle, 瞠 kto taki jak Tesla, kt鏎y tak wiele uczyni dla ludzkoci, by wystarczaj鉍o zaradny, aby zabezpieczy sobie swoj staro. Ten, kto tak myli, nie wie jakim Tesla by cz這wiekiem. Dla niego wszystko by這 wa積iejsze od pieni璠zy. By cz這wiekiem, kt鏎y zrezygnowa z udzia堯w, do kt鏎ych zgodnie z umow z Westinghousem (wsp馧za這篡cielem Tesla Electric Light Company przyp. t逝m.) mia prawo. A nie by造 to drobne sumy. Dzi jedynie z tej czci udzia堯w, kt鏎a wynika z prawa do posiadanych patent闚 da這by si stworzy imperium finansowe. Jednak瞠 nawet i wtedy, gdy w latach pnej staroci pozosta bez rodk闚 do 篡cia, bardzo urazi豉 go propozycja przyj璚ia skromnej emerytury od rz鉅u Jugos豉wii. Mia zbyt wiele dumy, aby zgodzi si na co takiego.

Mimo to Tesla nie upad na duchu i nie rezygnowa z udzia逝 w 篡ciu publicznym. Wykorzystywa pojedyncze okazje, przy kt鏎ych zwraca si do opinii publicznej, przede wszystkim jugos這wia雟kiej. Szczerze i otwarcie opowiada si za jednoci Serb闚, Chorwat闚 i S這we鎍闚, zar闚no w ojczynie, jak i w Ameryce.

Druga wojna wiatowa rozpocz窸a si, kiedy Tesla mia osiemdziesi靖 trzy lata. Naukowiec skierowa w闚czas wszystkie swoje intelektualne si造 w stron zaanga穎wania wok馧 mi璠zynarodowych problem闚 politycznych. W kwietniu 1942 z pomoc Savy Kosanovicia zwr鏂i si do opinii publicznej z listem Moim rodakom w Ameryce (Мојој браћи у Америци). W licie tym wezwa wszystkich Jugos這wian ze Stan闚, aby odpowiedzieli na wezwanie prezydenta Roosevelta do zaanga穎wania si w wype軟ienie wojennego planu produkcji. Apel spotka si z odzewem i akceptacj wszystkich, do kt鏎ych by zaadresowany.

Tego 1942 roku Tesla po raz ostatni wyst雷i publicznie.

Z kolei w czerwcu tego roku jugos這wia雟ki kr鏊 Piotr II Kara繖r簟vi przyby do Waszyngtonu z wizyt do ameryka雟kiego prezydenta, aby uzyska pomoc w walce z okupantem. Chcia spotka si r闚nie z Tesl, dlatego te uda si do Nowego Jorku, gdzie Towarzystwo Ameryka雟kich Przyjaci馧 Jugos豉wii przygotowa這 dla niego przyj璚ie. Tesla zosta zaproszony, jednak nie m鏬 przyby ze wzgl璠u na z造 stan zdrowia. Dlatego te kr鏊 odwiedzi go w jego apartamencie w hotelu New Yorker. Po wizycie m這dy kr鏊 zapisa w swoim dzienniku, 瞠 s這wa Tesli by造 dotkliwe i 瞠 oboje p豉kali. Po tej wizycie Tesla pozosta zupe軟ie sam ze swoimi dokumentami. Zmar si鏚mego stycznia 1943 maj鉍 osiemdziesi靖 sze lat. Przyczyn zgonu by造 nast瘼stwa zawa逝 serca. Kilka dni pniej po jego mierci Jugos這wia雟kie Centrum Informacyjne przy dworze kr鏊ewskim wyda這 owiadczenie o mierci, wskazuj鉍 w nim tak瞠 wykaz osi鉚ni耩 Tesli i okrelaj鉍 protok馧 uroczystoci 瘸這bnych i pogrzebowych. Przem闚ienie, jakie przygotowa Louis Adamitch, prezydent Nowego Jorku by這 bezporednio transmitowane przez Radio Nowego Jorku dziesi靖ego stycznia 1943 roku.

wiadectwa

Zw這ki Nikoli Tesli zosta造 przetransportowane na cmentarz Campbell. Protok馧 nakazywa, aby uroczystoci 瘸這bne odby造 si 12 stycznia w katedrze w. Jovana Bogoslova. Biskup poprowadzi wprowadzaj鉍 i ostatni modlitw po angielsku. Pozosta章 cze uroczystoci, w imieniu Serbskiej Cerkwi Prawos豉wnej i prymasa Dionisija, namiestnika Serbskiej Prawos豉wnej Cerkwii w USA, poprowadzi po serbsku Duan ukletovi, proboszcz wi靖yni w. Sawy w parafii nowojorskiej. Spor鏚 pogr嘀onych w 瘸這bie cz這nk闚 rodziny, obecni na uroczystociach byli tylko Sava Kosanovi i Nikola Trbojevi.

Wynalazcy, Noblici, czo這we postaci w zakresie elektrotechniki, wysocy przedstawiciele w豉dz Jugos豉wii i Nowego Jorku, a tak瞠 m篹czyni i kobiety, kt鏎zy zgromadzili si w wielu r騜nych miejscach oddali cze Nikoli Tesli, ojcu radia i nowoczesnego sposobu wytwarzania i przesy豉nia energii, The New York Times, 13 stycznia 1943.

Kilka dni pniej zw這ki Tesli zosta造 skremowane. Urna ze szcz靖kami tego wielkiego naukowca zosta豉 w 1957 roku przetransportowana do Belgradu, po czym, zgodnie z 篡czeniem rodziny Tesli i po konsultacji z profesorem Veljkiem Koraciem, umieszczona w Muzeum Nikoli Tesli, gdzie znajduje si do dzi.

arlota Muar

...Tej jesieni, kiedy Sava N. Kosanovi by w szpitalu ze wzgl璠u na piln operacj lepej kiszki Tesla zadzwoni do jego kancelarii. Pniej dowiedzia豉m si o jego cowieczornym zwyczaju dzwonienia do hotelu Navarro, gdzie mieszka jego siostrzeniec. Tesli by造 szybko potrzebne pieni鉅ze. Jego g這s brzmia obco, wyczerpanie, dr蕨co, jak z wielkiej odleg這ci. Powiedzia, 瞠 wystarczy mu 50 dolar闚. Jutro, kiedy znalaz豉m si w holu hotelu New Yorker, zadzwoni豉m do Tesli. Po d逝窺zym czasie i wielu pr鏏ach dodzwonienia si telefonista powiedzia do mnie: Prosz, niech pani b璠zie cierpliwa. Czasami dr Tesla potrzebuje sporo czasu, aby odebra. Wreszcie us造sza豉m jego g這s, taki sam jak minionego dnia, kt鏎y powiedzia cze i poprosi mnie, 瞠bym przysz豉 do jego pokoju, kiedy tylko wyjani豉m przyczyn swojej wizyty. W pewnym sensie to mnie zdziwi這. Oczekiwa豉m, 瞠 poprosi mnie, abym zostawi豉 pieni鉅ze na recepcji, lub przekaza豉 je przez portiera, gdy s造sza豉m, 瞠 prowadzi 篡cie samotnika.

Jego apartament znajdowa si na ko鎍u korytarza na 33 pi皻rze. Zapuka豉m i poprosi mnie, abym wesz豉. Siedzia przede mn na 堯磬u Nikola Tesla. Wygl鉅a du穎 s豉bszy, ni na zdj璚iach wykonanych przy okazji wizyty kr鏊a Piotra kilka miesi璚y wczeniej. Mia na sobie pi瘸m. Mia rzadkie, kompletnie bia貫 w這sy z przedzia趾iem po rodku. Jego twarz by豉 zm璚zona, wygl鉅a豉 staro. Spojrzenie mia przenikliwie ostre. Jego 堯磬o by這 staromodne, wydaje mi si, 瞠 z mosi鉅zu. Pomi璠zy nami sta staromodny okr鉚造 st馧 zakryty papierami i notatkami. Przedstawi豉m si i raz jeszcze wyjani豉m pow鏚 swojej wizyty. Powiedzia dobrze i ruchem r瘯i wskaza, abym zostawi豉 kopert na stole, co te uczyni豉m. Zatrzyma豉m si na chwil i spyta豉m, czy czego mu potrzeba i czy mog豉bym dla niego co zrobi. Powiedzia: Nie, bardzo pani dzi瘯uj. Niech皻nie go opuci豉m

Ilija Obradovi

...Ale dwie zachowane rzeczy, kt鏎e znalelimy w kufrze pozostawi造 na nas g喚bokie wra瞠nie. Znalelimy je na spodzie kufra. Na pierwszy rzut oka nie przyci鉚a造 uwagi i traci造 si mi璠zy r騜norodnymi orderami i wielkimi dyplomami na pergaminie. To by造 dwie ma貫 paczuszki. Jedna z papieru pakowego, zwi頊ana wielokrotnie u篡wan wst嘀k. Otwieralimy j z uwag, bardziej zaciekawieni, ni z nadziej na znalezienie jakiego wa積ego przedmiotu. Podczas otwierania najpierw pojawi造 si ko鎍闚ki przewod闚, a pniej ca造 metalowy piercie, wok馧 kt鏎ego zwini皻ych by這 sze zwoj闚 drutu z izolacj, kt鏎a ze staroci poczernia豉. To by豉 cz pierwszego silnika indukcyjnego na wiecie. Pierwszy rewolucyjny wynalazek Tesli, symbol pocz靖ku elektryfikacji pocz靖ku p這dnej pracy Tesli dla dobra ludzkoci. Zachowa go na pami靖k. Wida, 瞠 wielokrotnie go otwiera, wiele razy ogl鉅a. Druga paczuszka przewi頊ana by豉 wst嘀k z herbem hotelu, w kt鏎ym mieszka. Ale wst嘀ka nie by豉 stara. By豉 bia豉 i ca豉 zapisana pewnym pismem Tesli. Wida przede wszystkim liczby, i to pi璚iocyfrowe, dziesi璚iocyfrowe i pi皻nastocyfrowe. Nie da si odnale ani pocz靖ku ani ko鎍a. Ko鎍e s przerwane i wida jedynie, 瞠 chodzi o rachunek zwi頊any z elektronami o wielkiej iloci liczb po przecinku. Nast瘼nie znalelimy tak瞠 stron tytu這w z napisem Ostatnie wyliczenia. Dowiedzielimy si, 瞠 z tymi notatkami w r瘯ach zgas這 篡cie Tesli. Pracowa do ostatniego tchu. W豉nie tak znalelimy w tym samym czasie symbole pocz靖ku i ko鎍a wielkiego dzie豉 Tesli...

Tekst pierwotny:
Poslednji dani, B92 Tesla: ivot (izvor: Monografija Muzej Nkole Tesle 1952-2003) z j瞛yka serbskiego prze這篡 ㄆkasz Wieczorek