Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Spojrzenie Karola apka na literatur masow

dodany: 03.03.2005 | autor: Ma貪orzata Bienioszek


Karol apek w swej tw鏎czoci, wr鏚 wielu dzie, napisa tak瞠 ksi嘀k o kulturze masowej. Zajmuje si problemem tej literatury, kt鏎a ju w dwudziestoleciu mi璠zywojennym by豉 bardzo rozpowszechniona. On sam napisa o niej w taki spos鏏, 瞠 ksi嘀ka ta nie traci na aktualnoci nawet po osiemdziesi璚iu latach. Porusza w niej problemy powieci dla s逝蕨cych i teori bajki. Oczywicie nie tylko Marsjasz, bo o tej ksi嘀ce mowa, nie jest przeznaczony tylko dla literaturoznawc闚. Pomimo tego, 瞠 analizuje zjawisko gatunk闚 popularnej literatury, pisze o jej funkcjach, robi to wszystko z takim wdzi瘯iem i humorem, 瞠 nawet dla samego stylu warto przeczyta ten utw鏎.

Marsjasz, czyli na marginesie literatury Karola apka jest ksi嘀k, kt鏎a z r騜nych powod闚 jest w stanie poprawi humor. Po pierwsze zajmuje si dowcipem, miechem i tym, co przyjemne, po drugie jest napisana z tak lekkoci i b造skotliwoci, 瞠 trudno nie ulec jej urokowi. Jest jeszcze kilka powod闚, dla kt鏎ych warto przeczyta t ksi嘀k, ale b璠zie lepiej, gdy ka盥y indywidualnie je odkryje. Teksty apka poruszaj temat tej czci literatury, kt鏎a uwa瘸na by豉 przez d逝gi czas za ni窺z. Autor trafnie zauwa瘸, 瞠 niejednokrotnie wzbudza豉 ona wi瘯sze zainteresowanie i emocje ni literatura wysoka. To, co autor proponuje nie jest analiz z punktu widzenia artysty, tw鏎cy wielkich dzie, ale spojrzeniem bez uprzedze. Proponuje nie ignorowa literatury dla mas, bo to, 瞠 nie jest ona doceniana nie znaczy wcale, 瞠 jest z豉. Przeciwnie, wnosi ona wiele radoci do oficjalnie uznawanych form literackich. Ludzie obrastaj konwenansami, post瘼uj wed逝g tego co wypada. Nie zawsze miej si wtedy, kiedy naprawd maj na to ochot. Inaczej jest z cz這wiekiem z ludu, prostym, biednym. Nie musi on dba o opinie innych i jest ca趾owicie szczery, a przez to wolny. To tak jak z dzieckiem, kt鏎e mo瞠 pozwoli sobie na to, 瞠by krzykn寞, 瞠 kr鏊 jest nagi. Wsp馧czenie, gdy nie ma podzia逝 na warstw bogat i lud, to tylko od nas zale篡, czy pozwolimy sobie na ten miech. Na swobod, szczer rado, czasami nawet bezwstydno, kt鏎a te jest r鏚貫m przyjemnoci. W kolejnych rozdzia豉ch ksi嘀ki apek zajmuje si takimi gatunkami jak anegdota, bajka, krymina, czy powie dla s逝蕨cych. W nich dopatruje si tej energii, r鏚豉 humoru i wielkiego wp造wu na odbiorc. Ka盥emu z tych gatunk闚 powi璚a wiele uwagi i dok豉dnie je analizuje. Z wielkim wdzi瘯iem wymyka si autor terminologicznym zawi這ciom i adekwatnie do poruszanych treci, pos逝guje si form swobodn i zabawn. Komiczne jest to, co w organizmie ludzkim wywo逝je skurcz przepony... - po co wi璚ej rozwodzi si nad terminem komiczno?

Szczeg鏊nie podoba造 mi si rozwa瘸nia o anegdocie, o tym, 瞠 dowcip ma tysi鉍e powod闚 i cel闚, a jednym z nich bywa fantastyczna i wyzwolona bezcelowo. Bo czy zastanawiamy si nad natur kawa堯w, kt鏎e opowiadamy sobie w towarzystwie? A przecie s one nieod章czn czci kultury. Maj swoj tradycj i struktur. To, na co apek zwraca uwag, to fakt, 瞠 anegdota nie ma autora, a jedynie narratora, 瞠 jest ona niezwykle stara, ale zawsze przedstawia si j jako now , 瞠 istniej podstawowe rodzaje anegdot, wed逝g kt鏎ych buduje si r騜ne warianty. Autor t逝maczy pochodzenie anegdot o 砰dach, szewcach i teciowych. Te ostatnie opisuje jako relikt m瘰kiego ruchu oporu przeciw odwiecznej plemiennej w豉dzy kobiet. apek uwa瘸, 瞠 punkt widzenia anegdoty jest typowo m瘰ki. Wskazuje na r騜nice mi璠zy kobietami i m篹czyznami, je瞠li chodzi o poczucie humoru i korzystanie z dowcipu w codziennych sytuacjach. Wprawdzie wypowiada si z niekorzyci dla kobiet, zarzucaj鉍 im (opr鏂z gadatliwoci i niekonsekwencji) brak poczucia humoru, ale mo積a mu je wybaczy. Lektura Marsjasza dostarczy豉 mi takiej przyjemnoci, 瞠 docinki na temat kobiet, utrzymane zreszt w 瘸rtobliwej konwencji, nie maj mocy zepsu mi tego wra瞠nia.

Czeskie wydanie Marsjasza (Praga 1984) zawiera jeszcze trzy artyku造: Poeta, Rymowanki czyli o prozodii i Pochwa豉 j瞛yka czeskiego, kt鏎e nie zosta造 przet逝maczone na j瞛yk polski. Ich tre jednak nie odpowiada tytu這wemu marginesowi literatury, wi璚 polski czytelnik nic nie traci, je瞠li chodzi o apkowe spojrzenie na literatur masow.


Bibliografia:
apek K., Marsjasz czyli na marginesie literatury, Krak闚 1981.
apek K., Marsyas 鋱li na okraj literatury, Praha 1984.