Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Seksizm w czeszczynie

dodany: 05.12.2005 | autor: Karol Marek


J瞛yka czeskiego ucz si ju od kilku lat. Jednak dopiero teraz zauwa篡貫m mn鏀two element闚 seksistowskich w tym j瞛yku. Nie tylko wojuj鉍e feministki mog si poczu dotkni皻e rzeczywistoci j瞛ykow czeszczyzny. Poni瞠j przedstawi kilka przyk豉d闚, 瞠 闚 zabawnie dla niekt鏎ych brzmi鉍y j瞛yk, w istocie jest siedliskiem m瘰kiego szowinizmu i r闚nie agresywnej kobiecej na odpowiedzi.

Zacznijmy od kilku s堯wek. Na pocz靖ku wyraz svudny. Oznacza ono kogo lub co poci鉚aj鉍ego i urzekaj鉍ego. W wi瘯szoci wypadk闚 u篡jemy ich w stosunku do kobiety (czy kto s造sza kiedy o urzekaj鉍ym, poci鉚aj鉍ym m篹czynie?). Wszystko by這by w porz鉅ku, gdyby nie to, 瞠 ten jak瞠 kobiecy przymiotnik t逝maczony jest r闚nie jako zwodniczy...

Nast瘼ne s堯wko: l膻it. Czasownik ten okrela kobiec czynno malowania, pudrowania, szminkowania, generalnie robienia si na b鏀two. Czesi jednak u篡waj tego s堯wka r闚nie w innym znaczeniu: k豉 sid豉, zastawia pu豉pki. W sumie rzeczywicie chodzi o to samo, r騜ni si jedynie zwierzyna...

Na uwag zas逝guje liczna grupa odkobiecych okrele tch鏎zostwa i tch鏎zy. S to mi璠zy innymi: zbab骴ec, zbab骴e, b墎a, b墎ovka. Co gorsze, te seksistowskie, pejoratywne okrelenia wesz造 na sta貫 do czeskiego s這wnika i do czeskiej kultury. Pami皻a nale篡 bowiem, 瞠 jedno ze sztandarowych dzie Jozefa kvoreckyego to w豉nie Zbab骴ci (Tch鏎ze).

Skupmy si teraz na dw鏂h s堯wkach, pierwotnie zupe軟ie neutralnych: pan i manda. Pierwszego z nich chyba nie trzeba t逝maczy, oznacza po prostu kobiet. Drugie okrela kobiet o kszta速ach niekoniecznie przypominaj鉍ych modelk, m闚i鉍 wprost: grub. C騜 jednak powstanie, gdy po章czymy te dwa wyrazy? Otrzymamy s堯wko panimanda, kt鏎e wed逝g s這wnikowego t逝maczenia oznacza po prostu ty貫k.

Czesi na imprezach wykazuj si nie tylko skrajnym seksizmem, ale te absolutnym brakiem szacunku dla os鏏 niepe軟osprawnych. Oto bowiem, zamiast naszej swojskiej ciuciubabki, nasi po逝dniowi s零iedzi graj w lep bab (hr嫢 na slepou babu). O tym, 瞠 jest to sprzeczne z jakimikolwiek zasadami politycznej poprawnoci, nie trzeba nikogo przekonywa.

Jednym z wyjanie czeskiego terminu babka jest potoczne okrelenie chrz零zcza. Nie jest to mo瞠 najmniej sympatyczne zwierz, ale trudno uzna je za stworzenie ciesz鉍e si jak szczeg鏊n estym.

Osobn kwesti jest problem czeskich powiedze i zwi頊k闚 frazeologicznych. W Polsce m闚imy cz瘰to: kupi貫m to za bezcen, to prawie darmo. Czech w takich sytuacjach powie: koupil jsem to za babku, nestoj to ani za babku. W s這wniku co prawda, opr鏂z wspomnianego wczeniej wyjanienia, znajdujemy jeszcze dwie inne definicje babki: babka, staruszka, babinka i kowade趾o do klepania kosy. W靖pliwoci jednak pozostaj. Czy owo nic to kowade趾o, czy kobieta, nikt mi jednoznacznie nie wyjani.

W innej polsko-czeskiej parze powiedze znajdujemy uto窺amienie kobiety z diab貫m. Polskie masz babo placek po czesku brzmi mniej wi璚ej masz diable kropid這 (ma 鋀rte kropa).

Czesi uznali, 瞠 kobiety s ekspertkami od sytuacji skomplikowanych, nielogicznych, z kt鏎ymi rozum nie daje sobie rady. Nasze ironiczne okrelenie na tego typu przypadki to b鉅 tu m鉅ry, czeskie to rad babo (ra babo).

Gramatyka czeska r闚nie zawiera w sobie elementy seksizmu. Sp鎩rzmy na skr鏂one formy przymiotnik闚. W mianowniku liczby mnogiej przymiotniki w rodzaju 瞠雟kim zawsze otrzymuj ko鎍闚k y (rady, zdravy eny). M瘰kie z kolei i (篡wotne) lub y (nie篡wotne). W sensie gramatycznym zatem kobiety potraktowane s jak sto造 czy tapczany. Nie jest to jednak jedyny dow鏚 na j瞛ykowy seksizm w tej sytuacji. Oto pojawia si bowiem problem grup mieszanych. Jakiej formy u篡 nale篡 w stosunku do grupy dzieci w klasie? Zasada gramatyczna m闚i wyranie: decyduje m篹czyzna. Zatem, cho熲y w klasie by這 28 dziewczynek i tylko jeden ch這piec, to u篡jemy przymiotnika z ko鎍闚k i.

疾by nikt nie pomyla, 瞠 w czeszczynie nie ma element闚 dyskryminuj鉍ych m篹czyzn, przedstawi jeden przyk豉d. Popatrzmy na s這wnictwo dotycz鉍e zawod闚. Dlaczego zawody, takie jak s璠zia (soudce), prezes (p鷫dseda) ko鎍z si na -e, -a, czyli w spos鏏 charakterystyczny dla rodzaju 瞠雟kiego? I dlaczego czciowo odmieniaj si wed逝g wzor闚 瞠雟kich? Czy瘺y Czesi uwa瘸li, 瞠 cz zawod闚, tych lepiej p豉tnych i bardziej presti穎wych, jest bardziej przeznaczona dla kobiet? Hipoteza ta jest jeszcze bardziej prawdopodobna, 瞠 mniej presti穎we zaj璚ia (na przyk豉d konduktor pr驠od鴈) nie maj swojego odpowiednika 瞠雟kiego, a nazw kobiety wykonuj鉍ej taki zaw鏚 uzyskuje si przez dodanie rzeczownika pan.

Zdaj sobie spraw, 瞠 opr鏂z najzupe軟iej zrozumia貫go zainteresowania, tekst ten wzbudzi kontrowersje. Znajd si oczywicie ludzie, prawdziwi bohemistyczni fanatycy, kt鏎zy b璠 z uporem broni czeszczyzny. Wi瘯szo Wielce Czcigodnych Czytelnik闚 wyka瞠 si jednak obiektywizmem i uzna moje argumenty za trafne. Prawdopodobnie tekst ten zostanie uznany, ze wzgl璠u na sw鎩 krytycyzm i obiektywizm, za milowy krok w rozwoju slawistyki i b璠zie polecany m這dym adeptom bohemistyki .