Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Pocz靖ki S這wian

dodany: 25.10.2004 | autor: Dominika Pawlak


Ludy pierwotne rzadko kiedy zajmowa造 przez wiele tysi鉍leci to samo terytorium. Europa, od momentu pojawienia si cz這wieka, by豉 terenem nieustannych migracji. W dorzeczu Odry, Wis造 i Dniepru dopiero na pocz靖ku II wieku p.n.e. mo積a zaobserwowa pewn ci鉚這 kultury materialnej. Oko這 1800 roku p.n.e. ludy te opanowa造 technik produkcji br頊u, a oko這 1300 roku p.n.e. rozpowszechni豉 si tzw. kultura 逝篡cka, kt鏎ej najstarsze zabytki znaleziono na terenie Moraw, S這wacji, ㄆ篡c i Saksonii. Podstawowym zaj璚iem ludnoci by這 rolnictwo. Znano wtedy rad這, motyk. Hodowano byd這, winie, owce. Wyrabiano r騜ne przedmioty z br頊u, a od oko這 650 roku p.n.e. r闚nie z 瞠laza. Osadnictwo rozwija這 si na og馧 na glebach lekkich w dolinach rzek. W latach 800-700 p.n.e. zacz窸y powstawa grody obronne. Przyk豉dem mo瞠 by osada odkryta w Biskupinie w VIII wieku p.n.e.

W ko鎍u I tysi鉍lecia p.n.e. i w pierwszych stuleciach n.e. na ziemiach polskich znaleli si kolejno Scytowie, Germanie zza Odry, Celtowie i Goci ze Skandynawii. W闚czas S這wianie przesun瘭i si na zach鏚, gdzie wytworzy豉 si jednolita kultura s這wia雟ka. S這wianie nale蕨 do lud闚 indoeuropejskich. W r鏚豉ch pisanych w I i II wieku n.e. pojawi豉 si nazwa Wenedowie (b鉅 Wenetowie), kt鏎ych historycy uwa瘸j za Pras這wian. W przeciwie雟twie do lud闚 koczowniczych, zwanych Sarmati, Wenedowie zamieszkiwali p馧nocno-wschodni kraniec Tacytowej Germanii. By to obszar zamieszkiwany przez ludy osiad貫, a umown granic mi璠zy dwiema strefami by豉 rzeka Wis豉. Kronikarz Jordanes, pisz鉍y w VI wieku, stwierdzi, i ludy s這wia雟kie pochodz z jednej krwi i wyst瘼uj pod trzema nazwami: Wened闚, Ant闚 i Sklawin闚. W IV wieku Wenedowie podj瘭i ekspansj na zach鏚, po逝dnie i wsch鏚, zajmuj鉍 opuszczone przez ludy germa雟kie ziemie. Najwczeniej opanowali ziemie czeskie i s這wackie po bitwie nad rzek Nedao w 454 roku. W czasach Jordanesa 篡li na p馧nocnych wybrze瘸ch Ba速yku w dorzeczu Wis造. Antowie na wschodzie zaj瘭i ziemie mi璠zy Dnieprem, Prypeci i Dniestrem. Natomiast Sklawini osiedlili si w V wieku mi璠zy Cis, Dniestrem i Dunajem w antycznej Dacji. W czasie w璠r闚ek lud闚 maj鉍ych miejsce w I wieku n.e. dosz這 do podzia逝 S這wian na grup:
- zachodni, do kt鏎ej mo積a zaliczy plemiona polskie, pomorskie, po豉bskie (wieleckie), serbo逝篡ckie, czeskie, morawskie i s這wackie,
- wschodni, czyli plemiona ruskie,
- po逝dniow, czyli Serb闚, Chorwat闚 i S這we鎍闚.
Ostatnia grupa zosta豉 oddzielona przez koczownicze ludy Awar闚, Bu貪ar闚 i W璕r闚, kt鏎zy kolejno, bo w VI, VII i X wieku opanowali dolin Dunaju. Najbardziej znacz鉍e dla historii S這wian sta造 si dzia豉nia awarsko - s這wia雟kie. Na zach鏚 od ζby 篡造 plemiona germa雟kie, a nad Ba速ykiem ze S這wianami graniczy造 plemiona Ba速闚, czyli Prusowie, Ja獞ingowie, Litwini i υtysze. W swym marszu na po逝dnie w VI wieku S這wianie opanowali Alpy Julijskie. Te tereny zamieszkiwa造 grupy plemienne takie jak: Dulebowie, Serbowie i Chorwaci. Po p馧nocnej stronie Alp Julijskich s這wia雟ki lud Karantan闚 pod wodz ksi璚ia Samona (zobacz - pa雟two Samona) utworzy zwi頊ek plemienny zwany Karynti, ze stolic w Krnskim Gradzie (obecnie Karnburg w Austrii), b璠鉍y pierwszym w historii pa雟twem s這wia雟kim.

Po okresie w璠r闚ek lud闚 nast雷i okres ci鉚這ci osadniczej. Ibrahim ibn Jakub - kupiec i podr騜nik, 砰d z arabskiej Hiszpanii, kt鏎y w po這wie X wieku by w Europie rodkowej, mi璠zy innymi w Czechach, tak pisa o S這wianach: Zamieszkuj oni krainy najbogatsze w obszary zdatne do zamieszkania i najzasobniejsze w rodki 篡wnoci. Oddaj si ze szczeg鏊n gorliwoci rolnictwu i poszukiwaniu rodk闚 do 篡cia, w czym przewy窺zaj wszystkie ludy P馧nocy. Handel ich dociera l鉅em i morzem do Rus闚 i do Konstantynopola [...] We wszystkich krajach P馧nocy g堯d nie powstaje wskutek braku opad闚 i d逝gotrwa貫j suszy, lecz jedynie z powodu cz瘰tych deszcz闚 i d逝gotrwa貫go nagromadzenia wody gruntowej [...] Siej w dw鏂h porach roku: pnym latem i na wiosn. Najwi璚ej siej prosa. Zimno jest dla nich zdrowe, nawet gdy jest bardzo wielkie, a gor鉍o zgubne. Ich wina i napoje upajaj鉍e - to mi鏚. Inne opisy i charakterystyki S這wian znajdziemy w dzie豉ch pisarzy bizantyjskich z VI i VII wieku oraz w pracach historycznych Prokopiusza z Cezarei i Teofilakta Symokatty. Wed逝g nich S這wianie byli ludem barbarzy雟kim, 篡j鉍ym z hodowli i rolnictwa. Rzeczywicie, podstaw ich utrzymania by這 rolnictwo. Ale po pewnym czasie zacz瘭i tak瞠 zajmowa si polityk. Tak wi璚 mo積a powiedzie, 瞠 w wiekach VII-X ustr鎩 gospodarczo-spo貫czny by bardzo rozwini皻y. Stopniowo te tworzy造 si wi瘯sze trwa貫 wsp鏊noty, obejmuj鉍e po kilka wielkich plemion. Zazwyczaj jedno z plemion narzuca這 swoje zwierzchnictwo innym drog podboju wewn皻rznego. W ten spos鏏 powsta造 nowe pa雟twa s這wia雟kie, stanowi鉍e zal嘀ek pa雟tw wsp馧czesnych. Do nich nale蕨: pa雟two bu貪arskie, pa雟two wielkomorawskie, pa雟two czeskie i pa雟two ruskie.

Dzi瘯i prowadzonym systematycznie wykopaliskom, poznajemy kultury ca貫j S這wia雟zczyzny. Kultury te rozwija造 si od czas闚 paleolitycznych, czyli od pojawienia si pracz這wieka. Wiemy, jaki charakter mia造 osadnictwo, budownictwo mieszkalne i obronne w r騜nych okresach. Jak wygl鉅a造 narz璠zia, bro i sprz皻 domowego u篡tku. Ta epoka historyczna ciekawi wielu historyk闚 i archeolog闚. Prowadzone s liczne badania, kt鏎ych celem jest poznanie jak najwi瘯szej iloci fakt闚 z 篡cia pierwszych S這wian.

Opole

Od po這wy I tysi鉍lecia na ziemiach s這wia雟kich by豉 to wsp鏊nota terytorialna, kt鏎a obejmowa豉 kilkanacie rodzin. W okresie pierwszych Piast闚 to najni窺za jednostka administracyjno-podatkowa. Sk豉da豉 si z kilku wsi, obejmowa豉 ch這p闚 (dziedzic闚 ksi嘀璚ych) oraz drobnych rycerzy. Opole odpowiada這 zbiorowo za dostarczanie danin na rzecz ksi璚ia, a w razie pope軟ienia zbrodni musia這 te ciga morderc. Od opola pochodz nazwy etniczne, jak Opolanie oraz nazwy geograficzne, jak miasto Opole.

Dzia豉nia awarsko-s這wia雟kie

W pocz靖kach VI wieku plemiona s這wia雟kie pr鏏owa造 opanowa Bizancjum wsp鏊nie z ludami tureckimi. Jednak dzia豉nia te zosta造 przerwane, poniewa na Ba趾anach pojawi豉 si nowa pot璕a militarna - Awarowie. Utworzyli oni pot篹ne pa雟two, kt鏎e pod koniec VII wieku stan窸o na czele podporz鉅kowanych sobie S這wian, prowadz鉍 ich do walki przeciwko Bizancjum. Awarowie kolejno pobili plemiona hu雟kie i bu貪arskie, rozbili zwi頊ek plemion antyjskich, podporz鉅kowali sobie Sklawin闚 dackich i osiedlili si nad dolnym Dunajem. Liczebno ich konnej armii wzros豉 z 20,000 do 50,000. Jednak to nie by kres ich najazd闚. W 562 i 565 roku n.e. najechali ziemie Frank闚, a rok potem przesiedlili si do Kotliny Karpackiej. Oko這 roku 574 Awarowie, wspomagani przez S這wian zdobyli cz ziem po這穎nych nad doln Saw i rodkowym Dunajem, wok馧 bizantyjskiej twierdzy Sirmium (obecnie Sremska Mitrovica) i zmusili cesarza Tyberiusza do zap豉cenia 80 tys. z這tych solid闚. W 582 roku Awarowie zdobyli Sirmium, czyli wielki orodek miejski, a nast瘼nie kolejne twierdze: Augusta i Singidunum. Sklawinowie daccy i Antowie dostarczali im piechoty na pole bitew . Jednak wsp馧dzia豉nie to nie by這 sta貫, gdy Sklawinowie sprzeciwili si Awarom i wyprawili si samodzielnie w g章b ziem bizantyjskich. Dzia豉j鉍 samodzielnie zasiedlili niemal ca造 P馧wysep Ba趾a雟ki, cztery lata 篡j鉍 w nim zupe軟ie swobodnie, bez l瘯u jak we w豉snej ziemi. Cesarz Tyberiusz zwr鏂i si w闚czas do Awar闚 z propozycj zawarcia sojuszu przeciwko S這wianom. Kagan Bajan przyj像 t propozycj i z pomoc Bizancjum najecha ziemie Sklawin闚 dackich. Nie uda這 mu si jednak ostatecznie uzale積i od siebie plemion s這wia雟kich w Dacji. Jedynie S這wianie w Panonii zmuszeni zostali do uznania zwierzchnictwa Kagana, p豉cenia danin Awarom i dostarczenia im na wyprawy wojsk posi趾owych z這穎nych z piechoty. Oko這 roku 590 cesarz Maurycjusz zorganizowa kontrofensyw przeciw post瘼om awarsko-s這wia雟kim i pr鏏owa uwolni od barbarzy鎍闚 ca造 P馧wysep Ba趾a雟ki. Dopiero po jedenastoletnich walkach odzyska stracone ziemie. A w 602 roku armia bizantyjska przekroczy豉 Dunaj i przenios豉 swe dzia豉nia na tereny Sklawin闚. Gdy jednak wojowniczy cesarz rozkaza 穎軟ierzom sp璠zi ca章 zim w Dacji, wojsko zbuntowa這 si i wyruszy這 na Konstantynopol, gdzie osadzi這 na tronie cesarskim swego przyw鏚c - centuriona Fokasa. Panowa on do 609 roku, kiedy to wybuch豉 wojna domowa, kt鏎a spowodowa豉, i Awarowie i S這wianie zn闚 razem zaatakowali Bizancjum. W latach 609-615 S這wianie zasiedlili niemal ca造 P馧wysep Ba趾a雟ki. Oko這 614 roku pod przewodnictwem Awar闚 zaj瘭i prawie ca章 Dalmacj i jej stolic - Salon. W闚czas cz miasta schroni豉 si do opustosza貫go pa豉cu cesarza Dioklecjana, zak豉daj鉍 tam nowe miasto - Aspalaton (Split). Inni zbiegowie za這篡li miasto Raguz, czyli dzisiejszy Dubrownik. Wed逝g Izydora z Sewilli, na pocz靖ku 615 roku S這wianie zdobyli Grecj, a tak瞠 oblegali bezskutecznie Tessalonik. Oko這 625 roku dostali si do po逝dniowego kra鎍a Peloponezu i zaatakowali Morze Egejskie 章cznie z Kret. Cz ludzi zosta豉 pobita przez S這wian, inni zmuszeni byli opuci 篡zne doliny i schroni si w g鏎ach. Ludno pos逝guj鉍 si dialektem roma雟kim nazwali S這wianie W豉chami. Z biegiem czasu termin ten sta si synonimem zawodu pasterza i cz這wieka, kt鏎y si cieszy z tego, i 篡je w pe軟ym podda雟twie. W roku 626 nast雷i kres dzia豉 awarsko-s這wia雟kich i powsta這 pa雟two Samona. Natomiast ca趾owity koniec pa雟twa awarskiego nast雷i w 803 roku, za panowania Karola Wielkiego. Resztki lud闚 awarskich przetrwa造 najd逝瞠j na terytorium chorwackim, zwanym Gacko (dzisiejsza Lika). Pami耩 o nich, jako o pot篹nym ludzie, przetrwa豉 wr鏚 S這wian, a ich staros這wia雟ka nazwa obrzini da豉 pocz靖ek s這wia雟kiej nazwie olbrzym.

Pa雟two Samona

Ostatnim wsp鏊nym dzia豉niem awarsko-s這wia雟kim by這 obl篹enie Konstantynopola w 626 roku. Od strony azjatyckiej zagra瘸這 stolicy Bizancjum. Miasta broni豉 pot篹na flota grecka. Zniszczy豉 ona flotyll ma造ch 堯dek s這wia雟kich. Po tej kl瘰ce S這wianie zacz瘭i opuszcza Awar闚. Kagan Bajan przerwa obl篹enie Konstantynopola. Lecz antyawarskie wyst雷ienie S這wian przerodzi這 si w og鏊nos這wia雟kie powstanie. Na jego czele stan像 w豉dca plemion s這wia雟kich, kupiec frankijski - Samo, z pochodzenia Gal. Przez 35 lat kierowa on pa雟twem, kt鏎ego orodek znajdowa si w po逝dniowych Czechach i p馧nocnej Panonii, w ziemi Dudleb闚. Do utworzonego przez Samona pa雟twa nale瞠li opr鏂z plemion czeskich, morawskich i pano雟kich, tak瞠 i S這wianie Alpejscy, zwani Karantanami, nad kt鏎ymi panowa w闚czas ksi嘀 Waluk. Do walki z Awarami wyruszy造 tak瞠 ludy Serb闚 i Chorwat闚. Serbowie zamieszkiwali odt鉅 tzw. Bia章, czyli P馧nocn Serbi - prawdopodobnie okolice l零ka, natomiast Chorwaci tzw. Bia章 Chorwacj, czyli Ma這polsk i p馧nocno-wschodnie Czechy. Po mierci Samona oko這 661 roku rozpad si utworzony przez niego zwi頊ek plemion s這wia雟kich. Pa雟two awarskie nie odzyska這 jednak swej poprzedniej pot璕i. Kres istnieniu pa雟twowoci awarskiej po這篡 dopiero Karol Wielki (768-814), kt鏎y podbi Awar闚 i na ich ziemiach utworzy kilka marchii, czyli teren闚 przygranicznych, okr璕闚 administracyjnych.

Pa雟two Wielkomorawskie

Na pocz靖ku IX wieku na terenie dzisiejszych Moraw, Czech, S這wacji, Panonii oraz prawdopodobnie r闚nie ㄆ篡c, l零ka i kraju nad g鏎n Wis章, istnia這 stosunkowo du瞠 i silne Pa雟two Wielkomorawskie. Stolic pa雟twa by Welehrad. W豉dca Wielkich Moraw - ksi嘀 Mojmir - na pocz靖ku IX wieku przyj像 chrzest wraz z ca造m narodem, co spowodowa這 zaliczenie tego pa雟twa do niemieckiej diecezji w Passawie (Passau). Jego nast瘼ca, ksi嘀 Rocis豉w, pragn像 zapobiec ca趾owitemu uzale積ieniu swego pa雟twa od Niemiec i dlatego postanowi upowszechni chrzecija雟two. W tym celu zwr鏂i si do cesarza bizantyjskiego - Micha豉, z prob o przys豉nie mu misjonarzy, kt鏎zy mogliby przygotowa zast瘼y duchownych wielkomorawskich pochodzenia s這wia雟kiego. Cesarz przys豉 na Morawy dw鏂h braci, z pochodzenia Grek闚 - Konstantego (kt鏎y po wst雷ieniu do klasztoru przyj像 imi Cyryla) oraz Metodego. W roku 863 rozpocz瘭i oni sw dzia豉lno misyjn. Przywieli ze sob s這wia雟ki przek豉d Ewangelii, psa速erza i tekst闚 modlitw. Musieli stworzy odpowiedni s這wia雟ki alfabet, poniewa S這wianie nie posiadali pimiennictwa. Powsta造 dwa alfabety s這wia雟kie. Pierwszy z nich, starszy, tzw. g豉golica (nazwa zaczerpni皻a od staro-cerkiewno-s這wia雟kiego wyrazu g豉go, co oznacza s這wo) oparty by na greckiej minuskule. Jego autorem by prawdopodobnie Cyryl. Natomiast drugi, tzw. cyrylica, oparty na greckiej majuskule, u篡wany jest do dzi przez S這wian. Cyrylica zosta豉 ustalona po mierci Cyryla przez jego uczni闚 i nazwana cyrylic na jego cze. Ich dzia豉lno spotka豉 si z gwa速ownym atakiem misjonarzy przyby造ch z Niemiec. Metody zosta oskar穎ny o herezj, ale w ko鎍u papie uzna jego racj i wyrazi zgod na nabo瞠雟twa s這wia雟kie. W 885 roku, po mierci Metodego, jego uczniowie zostali z Moraw usuni璚i, a niekt鏎zy z nich schronili si w Bu貪arii, wprowadzaj鉍 tam j瞛yk s這wia雟ki do liturgii. Nast瘼ca Rocis豉wa, wi皻ope趾, w ko鎍u IX wieku zdo豉 znacznie rozszerzy terytorium pa雟twa, podbijaj鉍 Panoni, Czechy, tereny serbo逝篡ckie, l零k oraz ziemie Wilan. Na prze這mie IX i X wieku pojawili si nad Dunajem W璕rzy. W 906 roku rozbili Pa雟two Wielkomorawskie, opanowali Panoni i Siedmiogr鏚, podporz鉅kowuj鉍 sobie miejscow ludno s這wia雟k i narzucaj鉍 stopniowo sw鎩 j瞛yk.

Ustr鎩 gospodarczo-spo貫czny S這wian

Podstaw utrzymania S這wian by這 rolnictwo. S這wianie siali du穎 prosa, uprawiali jednak coraz wi璚ej zb騜 ozimych i jarych, jak: pszenic, re (篡to) i owies. Uprawiali tak瞠 groch, kapust, soczewic, rzep, og鏎ki, marchew, chmiel, mak, len i konopie. Hodowali konie, byd這, winie, owce, kozy, kury, g瘰i, kaczki. Zajmowali si zbieractwem jag鏚 i grzyb闚 i 這wami na grubego zwierza. Lubili 這wi ryby. Wyrabiali niezb璠ne sprz皻y domowe, narz璠zia i bro. Najwa積iejszym z rzemios domowych by這 tkactwo. Opr鏂z zbo瘸 i mi瘰a spo篡wali S這wianie mleko i jego produkty, mi鏚, piwo wyrabiane z chmielu i owoce. Na obszarach lenych S這wianie cz瘰to przenosili swe osady w promieniu kilku lub nawet kilkunastu kilometrow. Wed逝g Prokopiusza z Cezarei mieszkaj w n璠znych chatach, rozsiedleni z dala jedni od drugich, a przewa積ie ka盥y zmienia kilkakrotnie miejsce zamieszkania. Przyczyn tego by wypaleniskowy spos鏏 prowadzenia gospodarki rolnej. St鉅 wyst瘼uj do dzi takie nazwy jak: 畝ry, 畝rki, Praga (od pra瞠nia), Trzebinia (od trzebie篡, czyli karczowania lasu). Na u篡nionej popio貫m ziemi mi璠zy niewykarczowanymi pniami uprawiano przez kilka lat zbo瞠, ale po wyja這wieniu ziemi nale瘸這 przenie si na inny obszar. W wieku VIII upowszechni這 si rolnictwo sprz篹ajne. Ziemi uprawiano odt鉅 za pomoc rad豉, zaopatrzonego w 瞠lazne okucie, tzw. radlic, a nast瘼nie w 瞠lazny kr鎩 przecinaj鉍y korzenie, co umo磧iwia這 zbieranie obfitszego plonu z pola. W czasie w璠r闚ki lud闚 na Ba趾any S這wianie 篡li w okresie tzw. demokracji wojennej. Najbogatsze rody tworzy造 starszyzn plemienn. Jej cz這nkom przys逝giwa造 tytu造 簑pan闚 i w豉dyk闚. Najwy窺za w豉dza nale瘸豉 jednak do og馧u wolnych cz這nk闚 plemienia zdolnych do noszenia broni. Podstawow form 篡cia spo貫cznego S這wian by r鏚 patrymonialny (tzw. verv), oparty na zwi頊kach krwi, jednocz鉍y rodziny wywodz鉍e si od wsp鏊nego przodka. Te grupy rodzin tworzy造 z czasem wsp鏊not terytorialn, zwan opolem. W wiekach VIII-IX rodziny stawa造 si coraz mniej liczne. Pozycja kobiet w rodzinie patriarchalnej by豉 niska. Kobieta pozostawa豉 pod w豉dz ojca, brata lub m篹a. r鏚豉 podaj, i istnia zwyczaj palenia ze zw這kami m篹a, na stosie pogrzebowym, tak瞠 i wdowy. Mia造 jednak kobiety osobowo prawn i prawo dziedziczenia ziemi. Po mierci m篹a wdowa z rodu ksi嘀璚ego mog豉 uczestniczy w zarz鉅zaniu pa雟twem odziedziczonym przez jej nieletnich syn闚. W pierwszych wiekach naszej ery isnia造 nieliczne zawody rzemielnicze. Natomiast ju w X wieku spotykamy rzemios豉 hutnik闚, kowali, cieli, ko這dziej闚, sannik闚, zdun闚, tokarzy, garbarzy, szewc闚, niewodnik闚 (wyrabiaj鉍ych sieci), 豉giewnik闚 (miodownik闚 i piwowar闚) i z這tnik闚. Na Ba趾anach rozwija豉 si warstwa ludzi zamo積ych, posiadaj鉍a w豉sne gospodarstwa rolno-hodowlane. G堯wnym ich zadaniem by這 rzemios這 wojenne. Powstawa造 nowe zawody rzemielnicze, takie jak sz這mnik, kt鏎y wyrabia he軛y potrzebne do walki. W czasie najazd闚 S這wianie zdobywali twierdze dzi瘯i podst瘼om. Po zdobyciu jakiego terytorium mordowali m篹czyzn i zabierali do niewoli kobiety i dzieci. Ludzi zabijali na palu lub t逝k鉍 ich pa趾ami. S這wianie przyk豉dali du蕨 wag do polityki. Rz鉅zi wiec plemienny, czyli zgromadzenie wolnych m篹czyzn, kt鏎y by zdominowany przez mo積ych. Na czas wojny powo造wano wodza, zwanego ksi璚iem lub wojewod. Takim wodzom udawa這 si niekiedy przed逝篡 sw w豉dz na okres pokoju, czasem za po章czy pod swoim panowaniem do znaczne tereny. Przyk豉dem mo瞠 by pa雟two Samona, utworzone na Morawach w trakcie walk z Awarami. Ka盥a grupa ludnoci zobowi頊ana by豉 do uiszczania podatku (tzw. da) w produktach swego zawodu rzemielniczego. Na ludnoci rolnej ci嘀y obowi頊ek dostarczania produkt闚 rolno-hodowlanych w celu utrzymania ksi璚ia i jego rodziny. Pierwsi S這wianie nosili odzie z lnu, konopii, we軟y, sk鏎 i futer. Ze sk鏎 wyrabiano tak瞠 obuwie. Na g這wach m篹czyni mieli czapki futrzane, a kobiety - chusty. M篹czyni nosili d逝gie w這sy. Ostrzy穎ne w這sy mieli jedynie niewolnicy, przebywaj鉍y w domach swych gospodarzy w charakterze czeladzi.


Bibliografia:
Jerzy Skowronek, Mieczys豉w Tanty : Historia S這wian po逝dniowych i zachodnich, Warszawa 1977
Wac豉w Felczak, Tadeusz Wasilewski : Historia Jugos豉wii, Wroc豉w 1985
Halina Manikowska, Julia Tazbirowa : Historia - redniowiecze, Warszawa 1998