Powr鏒 do

-> strona g堯wna

Czy wiesz, 瞠... - ciekawostki o S這wianach

dodany: 04.11.2002 | autor: Filip Kuklewski


  • Miejsce kultowe S這wian znajduje si w Warszawie, na wzniesieniu, gdzie obecnie jest koci馧 pod wezwaniem w. Katarzyny, przy ulicy Fosa 17 (鄴速y koci馧 przy Dolinie S逝瞠wieckiej).
  • S這wianie zasiedlili Grecj (Peloponez), Kret, Azj Mniejsz, Syri, P馧wysep Iberyjski, Maroko. Liczni S這wianie wyst瘼owali w Egipcie. Poza tym osady s這wia雟kie znaleziono w Skandynawii, Islandii i w p馧nocnych W這szech.
  • S這wianie jako pierwsi zacz瘭i dodawa do piwa chmielu.
  • S這wianie ch皻nie spo篡wali kiszonk, co w tamtych czasach chroni這 ich przed szkorbutem (ponownie dokonano tego odkrycia w XVIII w.).
  • S這wianie, co by這 rzadkoci w redniowieczu, dbali o higien. Ka盥a wie posiada豉 przynajmniej jedn 豉ni.
  • S這wianie wprowadzili do Europy piece, kt鏎e by造 umiejscowione wewn靖rz chat. Rzecz w闚czas niespotykan.
  • W rodku zimy ca貫 wsie przenosi造 si do lasu na ob霩. Pow鏚? Zimnem starano si wyt瘼i robactwo 篡j鉍e w chatach.
  • To S這wianie wprowadzili do kultury europejskiej posta wampira.
  • Waregowie po osiedleniu si na Rusi nie tylko przej瘭i zwyczaje S這wian, ale r闚nie porzucili swoje straszne drakkary na rzecz s這wia雟kich d逝banek.
  • Skandynawowie przej瘭i od S這wian top鏎. Nawet nazwa pozosta豉 ta sama taparoex.
  • S這wianie i Ba速owie, jako jedyni w Europie, przechowali praindoeuropejski rdze s這wa oznaczaj鉍ego uderza (per-) w s這wach perun, pra (por. hetyckie peruna).
  • S這wianie wyobra瘸li sobie, 瞠 w centrum wiata jest pot篹ne drzewo 篡cia (np. d鉉), kt鏎ego korzenie si璕aj wiata podziemnego (umar造ch), pie znajduje si w wiecie ludzi, a korona drzewa znajduje si w krainie bog闚. W korzeniach na z這tym tronie siedzi Weles a Perun przebywa wr鏚 ga喚zi drzewa. To wyobra瞠nie jest obecne w kulturze ludowej do czas闚 obecnych. W bajkach wyst瘼uj drzewa, w kt鏎ych korzeniach 篡je ogromna 禦ija.
  • Tak popularny w polskich baniach skarbnik, kr鏊 jeziora, kr鏊 utopc闚, kr鏊 禦ij i kaszubski duch morza Gosk to jedna osoba - Weles.
  • T璚za dla S這wian to smok wypijaj鉍y wod (jezioro, rzek).
  • Dunaj oznacza du蕨, graniczn rzek.
  • Kraina umar造ch to naw.
  • S這wianie wr鏚 innych amulet闚 nosili miniaturowe toporki na szyi.
  • Amuletem zwi頊anym z Perunem by造 belemnity czyli piorunowe strza趾i.
  • Chorwaci maj podanie ludowe, 瞠 pochodz z teren闚 Polski, a wyemigrowali ok. VIII w.
  • Berlin, Drezno, Lipsk, Greifswald, Brema, Wolgast, i wiele innych miast niemieckich zosta這 za這穎nych przez S這wian.
  • Zanim pojawi造 si u S這wian koty, ich rol spe軟ia造 豉sice.
  • Uderzenie pioruna w trakcie pierwszej wiosennej burzy by這 traktowane jako akt mi這sny Peruna z ziemi. Podobnie traktowano ork. Do XIX w ch這p, by 積iwa si uda造, przed ork symulowa stosunek p販iowy z ziemi.
  • Istnienie bogini ziemi przetrwa這 w naszym wyra瞠niu : 瞠 te ci wi皻a ziemia nosi.
  • Jeszcze w XX w na wsi polskiej traktowano s這鎍e ze szczeg鏊na czci. Pr鏂z k豉niania si nie wolno by這 w jego kierunku plu, wyrzuca mieci. S這鎍e by這 nazywane okiem boga.
  • Na wiosn nie wolno by這 uderza ziemi, tupa zbyt mocno, gdy uwa瘸no, 瞠 jest jak brzemienna kobieta i takie zachowanie mo瞠 zaszkodzi plonom, kt鏎e urodzi.
  • Cho S這wianie nie posiadali pisma (cho w tej sprawie nadal toczy si dyskusja) posiadali system liczenia oparty na karbach, czyli naci璚iach na drewnie. System ten panowa a do XIX w. Niekt鏎zy ch這pi w tym czasie (wczeniejszych wiadectw o tym nie mamy) potrafili tymi karbami na swoich laskach oznacza nie tylko wi皻a, ale i najwa積iejsze wydarzenia ubieg造ch lat i koligacje rodzinne (kto nie wierzy niech sprawdzi Moszy雟kiego Kultura ludowa S這wian, tam te konkretne przyk豉dy).
  • Uderzenia pioruna by造 traktowane jako atak Peruna na wszelkiego rodzaju demony nale蕨ce do sfery chtonicznej, albo jako skuwanie boga Welesa w 豉鎍uch, kt鏎ym by sp皻any w podziemiach.
  • Noc Kupa造 by豉 i jest obchodzona u S這wian po逝dniowych, zachodnich i wschodnich. O samym Kupale nie wiemy nic.
  • S這wianie wierzyli, 瞠 w noc po urodzeniu u dziecka zjawiaj si trzy rodzanice, kt鏎e przepowiadaj jego los i piecz皻uj go w spos鏏 niewidzialny na czole dziecka. By by造 豉skawe zostawiano im pocz瘰tunek.
  • Zmar造m zostawiano w ustach monety na op豉cenie podr騜y w zawiaty. Zwyczaj ten panowa na wsi polskiej do po. XIX w (wiadcz o tym daty monet znalezionych w ustach zmar造ch podczas wykopalisk).
  • Starocerkiewnos這wia雟ki jest oparty na dialekcie S這wian z okolic Salonik.
  • Najstarsze zapisane s這wo w j瞛. s這wia雟kim to treba czyli ofiara (po. VIII w).
  • Najstarszym (pierwsze zapiski) a zarazem najm這dszym (opracowanie nowoczesnego j瞛yka literackiego) j瞛ykiem s這wia雟kim jest macedo雟ki.
  • Olbrzym pochodzi od obrzyn czyli awar.
  • Nie jest prawd, 瞠 S這wianie przed chrystianizacj tylko palili zmar造ch. R闚nie pod wp造wem Awar闚 grzebali w ca這ci z koniem. Powszechnie grzebano te bez koni. Po kremacji ustawiano urn na wysokim palu lub kopczyku albo zakopywano.
  • Wiara w wampiry by豉 powszechna na ca貫j S這wia雟zczynie, a praktyki antywampiryczne by造 stosowane a do XX w. Co ciekawe przebicie ko趾iem nie by這 jedyn metod. Stosowano te przecinanie kolan i innych staw闚, umieszczano pod plecami no瞠 i inne ostre przedmioty, obcinano g這w i zakopywano j w innym miejscu, b鉅 umieszczano mi璠zy nogami, przywalano delikwenta g豉zami. Wiara w wampiry by mo瞠 bra豉 si st鉅, 瞠 cz這wiek po mierci przechodzi gigantyzm pomiertny, czyli rozd璚ie cia豉 gazami gnilnymi. St鉅 opisy potencjalnych wampir闚 jako istot rozd皻ych, opitych krwi (staropolskie 雷ir oznacza kogo rozd皻ego). Wbiciu ko趾a mia towarzyszy syk miertelnie rannego potwora, tymczasem m鏬 to by dwi瘯 nagle wyzwolonych gaz闚.
  • Religia s這wia雟ka mia豉 wp造w nie tylko na chrzecija雟two (czy si to komu podoba czy nie ), co wida cho熲y w kilku poga雟kich pieniach przerobionych bez wi瘯szego sensu na kol璠y czy pieni wielkanocne, ale tak瞠 wywar這 wp造w na inn religi - gnostycyzm, tworz鉍 wraz z innymi wyznaniami (paulicjanizmem) bogomilstwo.
  • Zab鎩stwo rycerza powodowa這 stan prywatnej wojny mi璠zy rodzin zabitego i zab鎩cy. Tak wojn nazywano wr騜d
  • Wojewoda zazwyczaj (do XIV w) by jeden na ca貫 pa雟two. Jego zadaniem by這 przewodzenie w zast瘼stwie w豉dcy wojskiem i sprawowanie w豉dzy s鉅owniczej. Mia te prawo udzielania azylu ka盥emu, kto do niego si zg這si. Azyl w闚czas nazywano przymierzem wojewodzi雟kim.
  • Niekt鏎e monety Boles豉wa Chrobrego mia造 napisy w cyrylicy.
  • Na monetach Mieszka I, obok b璠鉍ego w centrum krzy瘸, znajduj si swastyki, czyli symbole solarne. Dlatego niekt鏎zy badacze uwa瘸j, 瞠 w zamierzeniu Mieszka nie le瘸這 antagonizowanie nowej i starej wiary.
  • Nieod章cznym elementem mody s這wia雟kiej by造 kab章czki skroniowe. Kobiety zawiesza造 je na opasce noszonej na g這wie w ten spos鏏, 瞠 zwisa造 one na wysokoci skroni. Po miejscu ich wyst瘼owania mo瞠my pozna, gdzie przebywali S這wianie, a gdzie nie.
  • Pod Mnichem z Garncarska ostatnia ofiara z這穎na przez ch這p闚 zosta豉 w 1937 r.
  • Do ostatnich lat w okrelone dni ch這pi polscy sk豉dali warzywa, drobne pieni鉅ze, i wypieki z ciasta na dawnych kamieniach ofiarnych S這wian. Kamienie te mo積a rozpozna dzi瘯i wyrzebionym na ich powierzchniach p馧ksi篹ycowatym zag喚bieniu. Najbli瞠j Warszawy kamienie takie znajduj si w Kamie鎍u (woj. mazowieckie), w Ko豚ieli (woj. mazowieckie).
  • S這wianie budowali wspania貫 這dzie przystosowane do podr騜y morskiej. R騜ni造 si one od skandynawskich tym mi璠zy innymi, 瞠 by造 mniej smuk貫, czyli mniej szybkie i mniej zwrotne, ale za to mniej wywrotne i przystosowane do transportu koni (og馧em do 這dzi wchodzi這 40 ludzi i kilka koni). Na tych 這dziach S這wianie 逝pili Wiking闚. Nazwy czterech rodzaj闚 statk闚 przej瘭i Wikingowie. Ich 這dzie by造 budowane przy u篡ciu gwodzi, S這wianie u篡wali drewnianych klin闚.
  • Dzi瘯i S這wianom Germanie po逝dniowi (np. Niemcy) zaznajomili si z og鏎kami (gurken), a tak瞠 z czereni tureck i brzoskwini, hodowan w Polsce ju w IX w.
  • S這wianie byli mistrzami w budowie drewnianych most闚. Najd逝窺zy z nich na jeziorze Teterow (RFN) liczy 3 m szerokoci i 750 m d逝goci.
  • Germanie przej瘭i od S這wian s這wo gr鏚. Wida to cho熲y w takich okreleniach: asgard, gardarike itp.
  • Nazwa niewolnik w j瞛ykach germa雟kich (ang: slave) i 豉cinie (gdzie zast雷i豉 starsz servus) wywodzi si od s這wa S這wianin.
  • Obrz璠 postrzy篡n zachowa si w kulturze polskiej do 1794 roku. Ot騜 woni w s鉅ach szlacheckich, gdy obejmowali t funkcj, byli strzy瞠ni przez s璠ziego, co jak niekt鏎zy podejrzewaj by這 pierwotnie usynowieniem.
  • Tak popularny zwyczaj, 瞠 od mierci mo瞠 skaza鎍a wybawi kobieta, kt鏎a owinie mu g這w narzutk (znany cho熲y z Krzy瘸k闚) nie jest pochodzenia s這wia雟kiego. Pochodzi on z niemieckiego zbioru prawa sachsenspiegel (Zwierciad這 Saskie). Ostatni raz na ziemiach polskich mia on miejsce oko這 roku 1793.
  • Dziecko urodzone podczas burzy mog這 zosta p豉netnikiem. Istota taka pomaga豉 Perunowi. Jej zadaniem by這 gromadzenie odpowiedniej iloci chmur i deszczu ze ci鉚anej z ziemi wody. Chroni豉 ona przed ulew i gradem. Ich wrogami by造 smoki, kt鏎e po zwyci篹eniu zaprz璕ali do wsp鏊nej pracy. P豉netnikami mogli si sta tak瞠 ci, kt鏎zy zostali przez t璚z (czyli smoka) lub chmur wci鉚ni璚i na niebo. Swe moce otrzymywali od Peruna pod postaci r騜d磬i (cho ten element mo瞠 pochodzi ju z czas闚 chrzecija雟kich). Najgorsz ich przewin by這 pobieranie op豉ty za swoje zdolnoci, w闚czas p豉netnik m鏬 by pozbawiony za kar swego kunsztu. Cechami charakterystycznymi ich wygl鉅u by造: szerokoskrzyd貫 kapelusze, sznury na chmury i worki na grad.
  • Smoki, istoty podleg貫 Welesowi, w czasie upa堯w ulega造 蕨dzy i sp馧kowa造. Ich nasienie, gdy spad這 na ziemi, zatruwa這 r鏚豉 i studnie.
  • Pod bzem czarnym, wed逝g wierze S這wian, znajdowa si mia造 wejcia do Nawi, krainy umar造ch. Tych wej mia造 pilnowa 禦ije. 痂ija po siedmiu latach zamienia豉 si w smoka (禦ija)
  • W czasie Kupa造 ch這pcy niecili ogie. Bardzo wa積e by這 by bardzo dymi. Mia這 to odstrasza smoki.
  • S這wianie dusze wyobra瘸li sobie, podobnie jak inne ludy indoeuropejskie, jako ptaki, owady, motyle.
  • Utopce to duchy ludzi utopionych. Z貫 i przewrotne, wci鉚aj pod wod zwierz皻a i k雷i鉍ych si ludzi. Wywo豉nych przez utopce, co nieodparcie ci鉚nie do wody, a w ko鎍u topi si sami. Podczas nowiu wychodz na brzeg susz si, iskaj, szyj buty i 篡wi promieniami ksi篹yca. Jedz te groch i b鏏 (kt鏎e s zwi頊ane w kulturze europejskiej w tym s這wia雟kiej z sfer chtoniczn). Gdzie st雷n, tam pojawia si ka逝瘸. Mo積a je zainteresowa zagadkami, kt鏎ych nie potrafi rozwi頊a. 疾雟kie demony to topielice, wodnice. Wabi m篹czyzn swym pi瘯nem, a potem topi. Podobnie czyni utopcy z dziewcz皻ami. Maj oni wygl鉅 wysokich i chudych ludzi o olizg造m ciele, du瞠j g這wie i ciemnych w這sach.
  • Mamuny to 瞠雟kie demony 篡j鉍e w jeziorach. Maj wygl鉅 starych, pokracznych kobiet o obwis造ch piersiach, kt鏎ymi jak kijankami pior bielizn na brzegu. Gdy nie pior to zarzucaj je sobie na ramiona. Nocami lubi ta鎍zy i k雷a si.
  • Pierwsz osob, kt鏎a podesz豉 do mitologii s這wia雟kiej od naukowej, filozoficznej strony by Polak, Bronis豉w Trentowski (1808-1869). Opracowa on oko這 roku 1847-48 Wiar s這wia雟k, czyli etyk piastuj鉍 wszechwiat gdzie (co by這 herezj na owe czasy w Polsce) wykaza, 瞠 bogowie s這wia雟cy z ich zwierzchnikiem - Jesz, s postaci tego samego boga, kt鏎ego czcz chrzecijanie. Jego ogromna praca, w kt鏎ej zawar informacje o mitologii s這wia雟kiej znane mu z bada etnograficznych, do tej pory nie zosta豉 opublikowana. Zamiast tego niejaki Joachim Szyc dokona kradzie篡 intelektualnej i skr鏂i, streci i wyda t prac pod w豉snym nazwiskiem. Wspomniane dzie這 Trentowskiego by這 tomem III "Bo篡cy lub teozofii" - kilkutomowego i jednego z pierwszych opracowa mitologii r騜nych lud闚. Warto tu przytoczy jego myl przewodni Wiary s這wia雟kiej.... Ot騜 ca貫 dzie這 dowodzi jak wiele element闚 obcych zosta這 wprowadzonych do polskiego ducha i umys逝 poniewa przerwany zosta samoistny rozw鎩 narodu oderwanego od swych korzeni (sic!). Wi璚ej na ten temat w ksi嘀ce S這wia雟kie bogi i demony, z r瘯opisu B. Trentowskiego T. Linknera, Gda雟k 1999r.
  • ζda znaczy po s這wia雟ku bohater lub oblubieniec(a).
  • Gromada plejad w mitologii s這wia雟kiej by豉 zwana wo這so瘸ry albo vlaici. Prawdopodobnie byli to synowie Welesa.